Smak Czasu

Ludzie w zbożu

Beznazwy-1 Zboża (kukurydza, ryż, pszenica, jęczmień, sorgo, proso, owies, żyto, pszenżyto, miłka abisyńska, pszenica orkisz, czumiza) stanowią chyba najpopularniejszy element naszej diety. Świadomie lub nieświadomie zjadamy je w postaci pieczywa, ciast, makaronów, kasz i płatków, ale także np. oleju kukurydzanego, który jest powszechnie stosowanym dodatkiem do tysięcy produktów spożywczych. Niewiele osób wie jednak, że zboża to także jeden z najstarszych pokarmów roślinnych wykorzystywanych przez człowieka i pierwsza roślina którą świadomie uprawialiśmy.

Jak wiele elementów znanych nam z codziennego życia, także a może przede wszystkim rolnictwo zostało przez naszych przodków odkryte w okresie neolitu, a nawet jeszcze wcześniej w okresie tzw. epipaleolitu. Z tego bowiem czasu (ok.11-10 tysięcy lat p.n.e.) pochodzą pierwsze ślady zbierania i prób uprawy roślin zbożowych. Nasi przodkowie mieli przed sobą długa i niełatwą drogę. Musieli obserwować przyrodę i powoli próbować na nią wpływać. Pierwsze potwierdzone przez archeologów próby uprawy zbóż polegały zapewne na kultywacji pól zbóż/traw dzikich i to z takich właśnie upraw pochodzą datowane na 10 tys. lat p.n.e. ziarna żyta odnalezione w Tell Abu Hureyra (obecna Syria), oraz nieco późniejsze z Nevali Çori i Cayönü (obecna Turcja).

Warto jednak pamiętać, że pierwsze kroki na drodze prowadzącej nas do gospodarki rolniczej poczynione zostały przez naszych paleolitycznych przodków na parę tysięcy lat przed pojawieniem się pierwszej udomowionej odmiany zboża, czy pierwszego udomowionego gatunku zwierząt! Gdyby paleolityczni łowcy, końca epoki lodowcowej nie zwrócili swojej uwagi ku możliwości spożywania pokarmów roślinnych, czyli nie zapoczątkowali okresu zbierackiego, i gdyby nie „odkryli” możliwości częściowego zastąpienia, bądź uzupełnienia pokarmów z mięsa dużych ssaków mięsem drobniejszych zwierząt – nie byłoby, być może, rolnictwa i hodowli. Intensyfikacja zbieractwa zaprowadziła ich bowiem m.in. do lepszego poznania wartości odżywczych poszczególnych gatunków roślin, w tym i dzikich zbóż oraz innych gatunków dzikich traw. Zmuszała do lepszej obserwacji ich cech, zmuszała i zachęcała do uczenia się przyrody i świata wokół siebie.

Czy nie pojawiło się właśnie w waszej głowie nowe, ważne pytanie – dlaczego do tego doszło?!

Trudno udzielić na to pytanie jednoznacznej odpowiedzi. Ja uważa wielu naukowców do zmiany dotychczasowego sposobu odżywiania się paleolitycznych myśliwych doprowadziły zmiany klimatyczne, jakie miały nastąpić m.in. na Bliskim Wschodzie u schyłku plejstocenu (ostatniego okresu lodowcowego). Mogły one spowodować, iż „gruba” zwierzyna stała się dużo rzadszym i trudniej osiągalnym pokarmem. Choć zmiany klimatu odegrały tu niezwykle ważną rolę to nie były zapewne jedyną przyczyną zmian w naszym systemie żywienia. Po prostu wciąż zbyt mało mamy danych o rzeczywistym zasięgu ówczesnych zmian klimatycznych i ich wpływie na strefy występowania określonych gatunków zwierząt by móc używać określenia „z pewnością” . Trzeba także pamiętać, że wprowadzenie pożywienia roślinnego wcale nic spowodowało przecież początkowo wyraźnego zmniejszenia się roli dużej zwierzyny i że nawet w od dawna już osiadłych społeczeństwach rolniczych polowanie na grubą zwierzynę miało duże znaczenie. Wiemy to ze znalezisk dokonywanych przez archeologów na wielu stanowiskach z tamtego kresu. Być może także drugą przyczyną zmiany trybu życia był znaczący postęp jaki dokonał się w umiejętnościach naszych przodków związanych z produkcją narzędzi i wyposażenia kamiennego. Nasi poprzednicy, pra-rolnicy, zdobyli dzięki temu środki techniczne, przy pomocy których mogli bardziej wszechstronnie eksploatować otaczające ich środowisko naturalne.

Beznazwy-2

Pierwsi rolnicy mieli do dyspozycji narzędzia wykonywane z krzemienia. Te, które trzymam w dłoni pochodzą z południowej Jordanii.

Badania naukowe trwają i każdego roku dostarczają nam nowych informacji o początkach uprawy zbóż. W 2006 r. naukowcy z Instytutu Maxa Plancka w Kolonii opublikowali wyniki swoich badań, z których wynika, że wspólnym genetycznym przodkiem 68 współczesnych odmian zboża jest odmiana dziko rosnącej pszenicy, do dziś spotykana na zboczach góry Karaca Dağ (Kurdystan). Góra ta leży mniej więcej pośrodku rejonu, w którym odkryto najstarsze jak dotąd wczesno-neolityczne osiedla i tylko 30 km od słynnego Göbekli Tepe, gdzie znajduje się najstarsza w dziejach świata świątynia. Innym ważnym miejscem, w którym archeolodzy i paleobotanicy odkryli ślady najstarszych uprawianych przez człowieka zbóż, niewątpliwie już udomowionych jest także Jerycho (obecnie Autonomia Palestyńska).

Umiejętność uprawy zbóż dała nam nie tylko nowy pokarm, ale i nauczyła nas zmieniać krajobraz, wpływać na przyrodę, gromadzić żywność na dłuższy czas, pracować w grupie i stała się impulsem do rozwoju rzemiosła a także…religii. Pierwsi rolnicy zanosili swe modły do bogów i bogiń, dzięki którym jak wierzyli, ich pola pokrywały się łanami złotych kłosów…

Share this Story
  • Ludzie w zbożu

    Zboża (kukurydza, ryż, pszenica, jęczmień, sorgo, proso, owies, żyto, pszenżyto, miłka abisyńska, pszenica orkisz, czumiza) stanowią chyba najpopularniejszy element naszej diety. ...
Zobacz inne podobne wpisy
  • Tydzień Mózgu w Tychach!

    Już za kilka dni rozpocznie się Tydzień Mózgu – tym razem zapraszamy na cykl spotkań i wykładów, które po raz pierwszy ...
  • Ruszyła kolejna edycja konkursu na najlepsze książki popularnonaukowe!

    Ruszyła kolejna edycja konkursu MĄDRA KSIĄŻKA ROKU! Już 20 kwietnia ogłoszona zostanie lista nagrodzonych i wręczone zostaną statuetki Euklidesa dla najlepszych ...
  • Podkarpackie zmagania w dokumentach z KriegsArchiv

    Od dwóch lat trwają prace badawcze i dokumentacyjne projektu Karpackie Epizody Wielkiej Wojny, w ramach którego archeolodzy z Uniwersytetu Jagiellońskiego badają ...
  • W starym młynie…

    Wakacyjne podróże prowadzą nas często do miejsc niezwykłych. Tak nasyconych przeszłością, że niemal słychać w nich głosy ludzi żyjących tu w ...
  • Polska-Jordania: naukowa współpraca

    W ostatnich dniach czerwca 2016 Uniwersytet Jagielloński podpisał umowę o współpracy w dziedzinie archeologii z Uniwersytetem Jordańskim w Ammanie. Współpraca ta ...
  • Cracow Landscape Conference 2016 za nami!

    Właśnie zakończyła się pierwsza z cyklu Cracow Landscape Conference – międzynarodowych konferencji poświęconych badaniom i ochronie krajobrazu. Wzięło w niej udział ...
  • Archeologia górska: skanowanie skalnych malowideł z Francji

    Archeolodzy z Uniwersytetu w York (Wielka Brytania) rozpoczęli pionierskie skanowanie laserowe najwyżej położonych prehistorycznych malowideł znanych w Europie oraz ich otoczenia. ...
  • Docs+Science 2016 właśnie wystartował!

    Właśnie wystartował niezwykły cykl pokazów filmów o nauce! Krakowski Festiwal Filmowy wraz z Fundacją dla AGH zapraszają na trzecią edycję pokazów ...
  • Weź udział w wykopaliskach na Górze Zyndrama!

    Ostatnie lata przyniosły serie niezwykłych i fascynujących znalezisk, dokonanych przez dra hab. Marcina Przybyłę i jego zespół na Górze Zyndrama w ...
  • Państwo faraonów starsze niż sądziliśmy?

    Brytyjscy naukowcy sugerują od kilku lat potrzebę zweryfikowania datowania początków państwa faraonów. Ich najnowsze badania skłoniły ich do stwierdzenia, że rozproszeni ...
  • XVI edycja Festiwalu Nauki w Krakowie

    Uniwersytet Pedagogiczny jest po raz kolejny głównym organizatorem Festiwalu Nauki w Krakowie. Hasłem przewodnim XVI edycji jest Czas i przestrzeń, a ...
  • XII Ogólnopolski Festiwal Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie nad Wartą

    Każda epoka ma swoich bohaterów. Ludzie o nich mówią, piszą i pamiętają, opiewają ich czyny, wznoszą pomniki, poświęcają im dzieła artystyczne, podziwiają i ...
Zobacz inne wpisy dr Piotr Kołodziejczyk
  • W starym młynie…

    Wakacyjne podróże prowadzą nas często do miejsc niezwykłych. Tak nasyconych przeszłością, że niemal słychać w nich głosy ludzi żyjących tu w ...
  • Cesarskie farmy i ich niezwykłe winnice

    Archeolodzy z Uniwersytetu w Sheffield badają życie codzienne w „państwowym” czyli cesarskim majątku położonym w prowincjonalnej części imperium rzymskiego. To tam ...
  • Na królewskim szlaku

    Nie ma wątpliwości, że jednym z najważniejszych szlaków handlowych Bliskiego Wschodu była tzw. Droga Królewska. Miała ona kluczowe znaczenie dla kontaktów ...
  • Na kadzidlanym szlaku (1)

    Szlaki handlowe od zawsze stanowią „krwiobieg” ludzkiego bytowania na danym terenie. Obszar Bliskiego Wschodu w sposób szczególny jest nimi naznaczony. Odgrywały ...
  • Jak pierwsi Egipcjanie przechowywali swoje zapasy?

    Wygląda na to, że nasz tegoroczny wyjazd do Egiptu się odwlecze… Wykopaliska miały się rozpocząć w pierwszych dniach lutego a nie ...
  • Gulasze, sosy i buliony z najstarszej książki kucharskiej świata

    Książki kucharskie są nieodłącznym elementem dzisiejszej kuchni. Wielu „kuchennych celebrytów” wydaje swoje podręczniki gotowania lub książki z przepisami i recepturami. Który ...
  • Fitolity czyli od kiedy przyprawiamy…

    Czy wyobrażacie sobie gotowanie bez przypraw? Moją wyobraźnię przerasta to zdecydowanie… :). A jednak przyprawy nadające smak i zapach naszym potrawom, ...
  • Keşkek czyli społecznościowe gotowanie

    Wspólny posiłek z rodziną i przyjaciółmi to wydarzenie wspaniałe. Jest chyba tylko jedna rzecz, która jest w stanie przebić takie spożywanie ...
  • Brzoskwinie są z nami od milionów lat!

    Niektóre, znane nam doskonale i lubiane przez nas rośliny, rosły na Ziemi na długo przed pojawieniem się na nim Homo sapiens. ...
  • Sierp – przyjaciel pierwszych rolników

    Sierp to narzędzie rolnicze i ogrodnicze powoli znikające z naszego świata. A w każdym razie ze świata Europejczyków. I choć w ...
  • Przy jordańskim stole – mansaf

    Wszyscy, którzy podróżują samodzielnie do krajów arabskich lub mają przyjaciół w bliskowschodniej części świata znają doskonale sens arabskiego powiedzenia – „Gość ...
  • „Żeby kogo poznać w doli i w niedoli, trzeba z nim zjeść beczkę soli!”

    Sól jest jednym z najważniejszych kuchennych składników – znanym od tysięcy lat i cenionym dla swoich właściwości, wykorzystywanym nie tylko jako ...
Zobacz inne w kategorii Smak Czasu

Zobacz

Tydzień Mózgu w Tychach!

Już za kilka dni rozpocznie się Tydzień Mózgu ...

Inline
Inline