Smak Czasu

Fitolity czyli od kiedy przyprawiamy…

Czy wyobrażacie sobie gotowanie bez przypraw? Moją wyobraźnię przerasta to zdecydowanie… :). A jednak przyprawy nadające smak i zapach naszym potrawom, kojarzące je z konkretnymi tradycjami kulinarnymi i sprowadzane często z odległych zakątków świata, są na tle historii ludzkości wynalazkiem stosunkowo młodym. Oczywiście o ile uznamy, że 6 tysięcy lat tradycji przyprawiania żywności to czas stosunkowo niedługi :).

Fitolit pod mikroskopem

Kilka lat temu naukowcy z Uniwersytetu w York poddali specjalistycznym badaniom szereg glinianych naczyń i ich fragmentów pochodzących z neolitycznych stanowisk w Europie północnej i środkowej (głównie z Danii i Niemiec). Okazało się, że na ich powierzchni zachowały się tzw. fitolity – skamieniałe twory powstające w tkankach roślin, zarówno we wnętrzu jak i w przestrzeni międzykomórkowej, zmineralizowane i wysycone krzemionką. Te niewielkie pozostałości po roślinach mają dla naukowców moc niezwykłą. To dzięki nim bowiem można śledzić rozwój roślin a nawet zidentyfikować gatunek, z którego pochodzą. Odkrycia dokonano dzięki porównaniu zidentyfikowanych w ośmiu naczyniach fitolitów, z bazą danych rożnych rodzin i gatunków roślin, które bardzo licznie występowały i występują na terenie Europy.

Dzięki badaniom laboratoryjnym (o ich szczegółowych wynikach możecie poczytać tutaj) udało się ustalić, że około 4100 roku p.n.e. człowiek przyrządzający w kilku naczyniach mięso jelenia lub nieokreślone ryby, dodał do potrawy potłuczone ziarna alliaria petiolata – rośliny zwanej dziś zwanej także gorczycą czosnkową. Fitolity wskazujące na tę właśnie roślinę znaleziono w resztkach zwierzęcego tłuszczu, który zachował się na fragmentach naczynia, dlatego naukowcy uważają, że ziarna nie dostały się do garnka przypadkiem a były celowo wymieszane z mięsem.

Alliaria petiolata – gorczyca czosnkowa

Obecność rożnych fragmentów czy ziaren takich roślin jak kolendra, kapary, bazylia, mak czy koperek była już potwierdzona znaleziskami dokonanymi przez archeologów i paleobotaników na wielu stanowiskach Bliskiego Wschodu czy Indii. Niektóre z nich datowano nawet na czasy nieco wcześniejsze, ale kontekst ich znalezienia wskazywał raczej na wykorzystanie medyczne lub nawet dekoracyjne. Ty razem bez wątpienia chodziło o zmianę smaku potrawy. Naukowcy potwierdzili zresztą swoje teorie także empirycznie – wykonali potrawę według zrekonstruowanego przez siebie przepisu i sprawdzili jej smak. Wynik eksperymentu był podobno nader zadowalający :). Ustalono także, że ziarna przyprawy były mocno zgniatane przed dodaniem, tak by uwolniły swój smak i aromat. Najbardziej pasującym smakowo do gorczycy czosnkowej okazało się być mięso ryby.

Ziarna gorczycy, których używamy w kuchni dzisiaj

Tradycja przyprawiania potraw ma zatem co najmniej 6 tysięcy lat. Być może – sugerują to także odkrywcy fitolitów gorczycy – około 4 tysiące lat p.n.e. rolnicy, którzy dobrze już radzili sobie z ujarzmianiem przyrody, zdecydowali się na eksperymenty kulinarne i zaczęli dodawać do potraw nowe rośliny. Niektóre z nich dziś nie są używane (nie używamy dziś raczej w kuchni gorczycy czosnkowej), ale zwyczaj zmieniania smaku potrawy rozwinął się i wzbogacił o wiele roślin, ich ziaren, korzeni, łodyg czy liści. Być może skłoniło ich do tego poszukiwanie środków konserwujących, przedłużających przydatność potrawy. Być może jednak chodziło tu li tylko o kulinarną, smakową przyjemność, tak dobrze nam dziś znaną. Ciekaw jestem ilu naszych przodków straciło w ten sposób życie lub ciężko odchorowało kuchenne doświadczenia i „ekstrawagancje” neolitycznych kucharzy…:).

 

 

Share this Story
  • Gulasze, sosy i buliony z najstarszej książki kucharskiej świata

    Książki kucharskie są nieodłącznym elementem dzisiejszej kuchni. Wielu „kuchennych celebrytów” wydaje swoje podręczniki gotowania lub książki z przepisami i recepturami. Który ...
  • Fitolity czyli od kiedy przyprawiamy…

    Czy wyobrażacie sobie gotowanie bez przypraw? Moją wyobraźnię przerasta to zdecydowanie… :). A jednak przyprawy nadające smak i zapach naszym potrawom, ...
  • Wieczerza Wigilijna vs. strawa z Betlejem

    Tradycja wigilijnej wieczerzy liczy sobie, zdaniem wielu badaczy ponad 1500 lat, i choć w Polsce upowszechniła się na dobre dopiero w ...
Zobacz inne podobne wpisy
  • Tydzień Mózgu w Tychach!

    Już za kilka dni rozpocznie się Tydzień Mózgu – tym razem zapraszamy na cykl spotkań i wykładów, które po raz pierwszy ...
  • Ruszyła kolejna edycja konkursu na najlepsze książki popularnonaukowe!

    Ruszyła kolejna edycja konkursu MĄDRA KSIĄŻKA ROKU! Już 20 kwietnia ogłoszona zostanie lista nagrodzonych i wręczone zostaną statuetki Euklidesa dla najlepszych ...
  • Podkarpackie zmagania w dokumentach z KriegsArchiv

    Od dwóch lat trwają prace badawcze i dokumentacyjne projektu Karpackie Epizody Wielkiej Wojny, w ramach którego archeolodzy z Uniwersytetu Jagiellońskiego badają ...
  • W starym młynie…

    Wakacyjne podróże prowadzą nas często do miejsc niezwykłych. Tak nasyconych przeszłością, że niemal słychać w nich głosy ludzi żyjących tu w ...
  • Polska-Jordania: naukowa współpraca

    W ostatnich dniach czerwca 2016 Uniwersytet Jagielloński podpisał umowę o współpracy w dziedzinie archeologii z Uniwersytetem Jordańskim w Ammanie. Współpraca ta ...
  • Cracow Landscape Conference 2016 za nami!

    Właśnie zakończyła się pierwsza z cyklu Cracow Landscape Conference – międzynarodowych konferencji poświęconych badaniom i ochronie krajobrazu. Wzięło w niej udział ...
  • Archeologia górska: skanowanie skalnych malowideł z Francji

    Archeolodzy z Uniwersytetu w York (Wielka Brytania) rozpoczęli pionierskie skanowanie laserowe najwyżej położonych prehistorycznych malowideł znanych w Europie oraz ich otoczenia. ...
  • Docs+Science 2016 właśnie wystartował!

    Właśnie wystartował niezwykły cykl pokazów filmów o nauce! Krakowski Festiwal Filmowy wraz z Fundacją dla AGH zapraszają na trzecią edycję pokazów ...
  • Weź udział w wykopaliskach na Górze Zyndrama!

    Ostatnie lata przyniosły serie niezwykłych i fascynujących znalezisk, dokonanych przez dra hab. Marcina Przybyłę i jego zespół na Górze Zyndrama w ...
  • Państwo faraonów starsze niż sądziliśmy?

    Brytyjscy naukowcy sugerują od kilku lat potrzebę zweryfikowania datowania początków państwa faraonów. Ich najnowsze badania skłoniły ich do stwierdzenia, że rozproszeni ...
  • XVI edycja Festiwalu Nauki w Krakowie

    Uniwersytet Pedagogiczny jest po raz kolejny głównym organizatorem Festiwalu Nauki w Krakowie. Hasłem przewodnim XVI edycji jest Czas i przestrzeń, a ...
  • XII Ogólnopolski Festiwal Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie nad Wartą

    Każda epoka ma swoich bohaterów. Ludzie o nich mówią, piszą i pamiętają, opiewają ich czyny, wznoszą pomniki, poświęcają im dzieła artystyczne, podziwiają i ...
Zobacz inne wpisy dr Piotr Kołodziejczyk
  • W starym młynie…

    Wakacyjne podróże prowadzą nas często do miejsc niezwykłych. Tak nasyconych przeszłością, że niemal słychać w nich głosy ludzi żyjących tu w ...
  • Cesarskie farmy i ich niezwykłe winnice

    Archeolodzy z Uniwersytetu w Sheffield badają życie codzienne w „państwowym” czyli cesarskim majątku położonym w prowincjonalnej części imperium rzymskiego. To tam ...
  • Na królewskim szlaku

    Nie ma wątpliwości, że jednym z najważniejszych szlaków handlowych Bliskiego Wschodu była tzw. Droga Królewska. Miała ona kluczowe znaczenie dla kontaktów ...
  • Na kadzidlanym szlaku (1)

    Szlaki handlowe od zawsze stanowią „krwiobieg” ludzkiego bytowania na danym terenie. Obszar Bliskiego Wschodu w sposób szczególny jest nimi naznaczony. Odgrywały ...
  • Jak pierwsi Egipcjanie przechowywali swoje zapasy?

    Wygląda na to, że nasz tegoroczny wyjazd do Egiptu się odwlecze… Wykopaliska miały się rozpocząć w pierwszych dniach lutego a nie ...
  • Gulasze, sosy i buliony z najstarszej książki kucharskiej świata

    Książki kucharskie są nieodłącznym elementem dzisiejszej kuchni. Wielu „kuchennych celebrytów” wydaje swoje podręczniki gotowania lub książki z przepisami i recepturami. Który ...
  • Fitolity czyli od kiedy przyprawiamy…

    Czy wyobrażacie sobie gotowanie bez przypraw? Moją wyobraźnię przerasta to zdecydowanie… :). A jednak przyprawy nadające smak i zapach naszym potrawom, ...
  • Keşkek czyli społecznościowe gotowanie

    Wspólny posiłek z rodziną i przyjaciółmi to wydarzenie wspaniałe. Jest chyba tylko jedna rzecz, która jest w stanie przebić takie spożywanie ...
  • Brzoskwinie są z nami od milionów lat!

    Niektóre, znane nam doskonale i lubiane przez nas rośliny, rosły na Ziemi na długo przed pojawieniem się na nim Homo sapiens. ...
  • Sierp – przyjaciel pierwszych rolników

    Sierp to narzędzie rolnicze i ogrodnicze powoli znikające z naszego świata. A w każdym razie ze świata Europejczyków. I choć w ...
  • Przy jordańskim stole – mansaf

    Wszyscy, którzy podróżują samodzielnie do krajów arabskich lub mają przyjaciół w bliskowschodniej części świata znają doskonale sens arabskiego powiedzenia – „Gość ...
  • „Żeby kogo poznać w doli i w niedoli, trzeba z nim zjeść beczkę soli!”

    Sól jest jednym z najważniejszych kuchennych składników – znanym od tysięcy lat i cenionym dla swoich właściwości, wykorzystywanym nie tylko jako ...
Zobacz inne w kategorii Smak Czasu

Zobacz

Tydzień Mózgu w Tychach!

Już za kilka dni rozpocznie się Tydzień Mózgu ...

Inline
Inline