Człowiek, Przeszłość

Krwawe ofiary fundamentem cywilizacji?

Rytuał krwawej ofiary z człowieka wydaje się być zdaniem niektórych naukowców kluczem do zrozumienia powstania złożonych systemów klasowych i rozbudowanych strukturalnie społeczeństw. Najbardziej wpływowi członkowie społeczności wykorzystywali też ten zwyczaj do kontroli, terroryzowania i imponowania niższym warstwom społecznym. Czy zatem możemy powiedzieć, że współczesne społeczeństwa zbudowały swoją potęgę na krwawych fundamentach? Takie wnioski można wyciągnąć z nowych badań prowadzonych niedawno nad tradycyjnymi kulturami austronezyjskimi, których wyniki opublikowano w Nature.

Joseph Watts i Russell Gray czyli naukowcy z Uniwersytetu w Auckland (Nowa Zelandia), dokonali przeglądu danych etnograficznych, dotyczących rytualnych zabójstw w 93 tradycyjnych kulturach rejonu tzw. Austronezji. Trzeba zaznaczyć od razu, że nie wszyscy badacze zgadzają się z ich wnioskami i metodami badań.

Rytuał składania ofiar z ludzi był elementem wierzeń religijnych wielu kultur rejonu Oceanii, które funkcjonowały w szerokim pasie równikowym rozciągającym się od Madagaskaru na zachodzie do Wyspy Wielkanocnej na wschodzie. Zespół z Auckland zbadał informacje o ofiarach z ludzi składanych w przeszłości na tym terenie. Naukowcy analizowali strukturę społeczną, obserwowali jej egalitarność lub elitarność i proces zdobywania wyższego statusu społecznego, często ustanawianego dla jednostki już w momencie jej urodzenia. Stworzono na tej podstawie tzw. drzewo rozwoju, które obrazowało zmiany w obrębie tych społeczności (często widoczne przez pryzmat języka). To pozwoliło naukowcom oszacować jak często w kulturach austronezyjskich rytualna ofiara z człowieka mogła mieć wpływ na rozwój struktury społecznej.

Badacze twierdzą, że przyjęcie zwyczaju składania krwawych ofiar zwiększyło tempo, w jakim społeczności hierarchiczne budowały system klasowy. Zdaniem autorów opracowania ​​rytualne zabijanie było dla rządzących elit ważnym sposobem podkreślania swojej władzy nad niższymi klasami społecznymi, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę, że ofiary miały  zazwyczaj niższy status społeczny.

Zdaniem naukowców społeczności, które wprowadziły zwyczaj składania ofiar z ludzi rozprzestrzeniały się znacznie szybciej i na większej przestrzeni. Dowodem na to jest ich zdaniem kultura mezoamerykańskich Azteków. Taktyka terroru wprowadzanego przez  rytualną ofiarę w dawnych społecznościach może sugerować, że duże, rozwarstwione społeczeństwa, w których żyjemy obecnie, zaczęły pojawiać się w wyniku implementacji rytuału ludzkiej ofiary.

Temat ofiar z ludzi budzi zainteresowanie badaczy z wielu ośrodków naukowych, ale wciąż nie doczekał się kompleksowego i wiarygodnego opracowania. Jest on szczególnie ważny ponieważ krwawe ofiary z członków społeczności funkcjonowały w niemal wszystkich dawnych grupach ludzkich.

Joseph Henrich z Uniwersytetu w Vancouver (Kanada) uważa, że naukowcy z Nowej Zelandii nie mają jednak racji. Założyli oni błędnie zdaniem Henricha, że ​​wszystkie cechy kulturowe były przekazywane z pokolenia na pokolenie w taki sam sposób. Tymczasem ofiary z ludzi zaniknęły w ciągu ostatnich kilku stuleci, podczas gdy np. język funkcjonuje i jest przekazywany nadal. Oznacza to, że zmiany w jednej z cech nie prowadzą automatycznie do zmian w innych elementach kultury i rozwoju społecznego. Zdaniem tego badacza nie można wykluczyć, że były też inne przyczyny kształtowania się społecznej struktury hierarchicznej.

Z kolei Peter Turchin z Uniwersytetu w Connecticut uważa, że ​​nowa analiza badaczy z Nowej Zelandii nie uwzględnia szerszego kontekstu ofiar z ludzi. Jego zdaniem społeczności austronezyjskie były stosunkowo małe i pozbawione złożoności większych społeczeństw, funkcjonujących w innych rejonach świata. Według niego ofiara z człowieka jest niepodlegającym przystosowaniu elementem kultury, który musiał zaniknąć. Turchin jest członkiem zespołu analizującego globalną historię organizacji społecznej i politycznej różnych społeczności. Wstępne wyniki jego badań wskazują, że skrajne nierówności w obrębie grup ludzkich – manifestujące się np. ofiarami z ludzi lub niewolnictwem – to jedynie  etap w rozwoju tych grup, który jest przez nie szybko porzucany w procesie rozwoju. Dzieje się tak zdaniem badacza dlatego, że tak skrajne nierówności czynią społeczeństwa słabszymi i narażają je na zniszczenie podczas wojen. Społeczności bardziej odporne to według niego społeczeństwa ze strukturami znacznie bardziej egalitarnymi. Nie chodzi tu oczywiście o społeczeństwa pozbawione zupełnie rozwarstwienia społecznego. „Nowocześniejsze” społeczności posiadały przecież elity, arystokracje czy władców lecz wyrugowały z arsenału narzędzi wpływu ofiary z człowieka motywowane religijnie.

Share this Story
  • Krwawe ofiary fundamentem cywilizacji?

    Rytuał krwawej ofiary z człowieka wydaje się być zdaniem niektórych naukowców kluczem do zrozumienia powstania złożonych systemów klasowych i rozbudowanych strukturalnie ...
  • Surowi bogowie mogli być jedną z dźwigni cywilizacji

    Wyniki badań międzynarodowego zespołu antropologów, psychologów i kognitywistów wskazują, że wiara we wrażliwe moralnie bóstwa, które ustalają zasady i karzą za ...
Zobacz inne podobne wpisy
  • Tydzień Mózgu w Tychach!

    Już za kilka dni rozpocznie się Tydzień Mózgu – tym razem zapraszamy na cykl spotkań i wykładów, które po raz pierwszy ...
  • Ruszyła kolejna edycja konkursu na najlepsze książki popularnonaukowe!

    Ruszyła kolejna edycja konkursu MĄDRA KSIĄŻKA ROKU! Już 20 kwietnia ogłoszona zostanie lista nagrodzonych i wręczone zostaną statuetki Euklidesa dla najlepszych ...
  • Podkarpackie zmagania w dokumentach z KriegsArchiv

    Od dwóch lat trwają prace badawcze i dokumentacyjne projektu Karpackie Epizody Wielkiej Wojny, w ramach którego archeolodzy z Uniwersytetu Jagiellońskiego badają ...
  • W starym młynie…

    Wakacyjne podróże prowadzą nas często do miejsc niezwykłych. Tak nasyconych przeszłością, że niemal słychać w nich głosy ludzi żyjących tu w ...
  • Polska-Jordania: naukowa współpraca

    W ostatnich dniach czerwca 2016 Uniwersytet Jagielloński podpisał umowę o współpracy w dziedzinie archeologii z Uniwersytetem Jordańskim w Ammanie. Współpraca ta ...
  • Cracow Landscape Conference 2016 za nami!

    Właśnie zakończyła się pierwsza z cyklu Cracow Landscape Conference – międzynarodowych konferencji poświęconych badaniom i ochronie krajobrazu. Wzięło w niej udział ...
  • Archeologia górska: skanowanie skalnych malowideł z Francji

    Archeolodzy z Uniwersytetu w York (Wielka Brytania) rozpoczęli pionierskie skanowanie laserowe najwyżej położonych prehistorycznych malowideł znanych w Europie oraz ich otoczenia. ...
  • Docs+Science 2016 właśnie wystartował!

    Właśnie wystartował niezwykły cykl pokazów filmów o nauce! Krakowski Festiwal Filmowy wraz z Fundacją dla AGH zapraszają na trzecią edycję pokazów ...
  • Weź udział w wykopaliskach na Górze Zyndrama!

    Ostatnie lata przyniosły serie niezwykłych i fascynujących znalezisk, dokonanych przez dra hab. Marcina Przybyłę i jego zespół na Górze Zyndrama w ...
  • Państwo faraonów starsze niż sądziliśmy?

    Brytyjscy naukowcy sugerują od kilku lat potrzebę zweryfikowania datowania początków państwa faraonów. Ich najnowsze badania skłoniły ich do stwierdzenia, że rozproszeni ...
  • XVI edycja Festiwalu Nauki w Krakowie

    Uniwersytet Pedagogiczny jest po raz kolejny głównym organizatorem Festiwalu Nauki w Krakowie. Hasłem przewodnim XVI edycji jest Czas i przestrzeń, a ...
  • XII Ogólnopolski Festiwal Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie nad Wartą

    Każda epoka ma swoich bohaterów. Ludzie o nich mówią, piszą i pamiętają, opiewają ich czyny, wznoszą pomniki, poświęcają im dzieła artystyczne, podziwiają i ...
Zobacz inne wpisy dr Piotr Kołodziejczyk
  • Natura najlepszą nauczycielką

    Naturalna kontrola glikemii to niedościgły ideał, do którego próbujemy się zbliżyć, tworząc maszyny mające ułatwić życie osobom cierpiącym na cukrzycę. Niedawno ...
  • Zaufanie do szczepionek na świecie [INTERAKTYWNE MAPY]

    Niedawno wydawało się, że dzięki szczepionkom wyeliminujemy szereg chorób zakaźnych, które jeszcze w połowie XX wieku stanowiły nie lada wyzwanie. Niestety, ...
  • badania nad nowotworami

    Darwinowskie nowotwory

    Czy kiedykolwiek zastanawiało Was, dlaczego częstość występowania nowotworów u ludzi różni się między poszczególnymi organami? Dlaczego raki jelita, piersi czy prostaty ...
  • Wikingowie rozprzestrzenili konie wygodniejsze dla jeźdźca

    Międzynarodowy zespół naukowców odkrył, że wikingowie (a właściwie szerzej Normanowie) mogli przyczynić się do rozprzestrzenienia koni charakteryzujących się chodami czterotaktowymi, które ...
  • Podróż w kosmos psuje wzrok

    W 2005 roku przebywający na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej amerykański astronauta John Phillips zerknął przez okno na Ziemię. To co zobaczył, zdumiało ...
  • Czy człowiek spotkał hobbita?

    Pracujący w jaskini Liang Bua na indonezyjskiej wyspie Flores międzynarodowy zespół archeologów znalazł ślady ognia w warstwach, które powstały między 41 ...
  • Ryzyko Globalnych Katastrof

    „Ryzyko Globalnych Katastrof” – jakie scenariusze dla Ziemi?

    „Ryzyko Globalnych Katastrof” to najnowszy opublikowany raport oksfordzkiego Projektu Globalnych Priorytetów. Projekt Globalnych Priorytetów ma za zadanie pomagać decydentom przedsięwziąć skuteczne ...
  • Antybiotyki zmniejszają ilość nowych neuronów

    Amerykańsko-niemiecki zespół naukowców odkrył, że silna dawka antybiotyków zdolna do przetrzebienia zamieszkujących nasz układ pokarmowy bakterii negatywnie wpływa na ilość nowo ...
  • Zarazki mogą wpływać na rozwój cukrzycy typu 1

    Międzynarodowy zespół naukowców odkrył, że zarazki mogą odgrywać rolę w genezie cukrzycy typu 1. Według badaczy zmieniają one układ odpornościowy tak, ...
  • A researcher looking at E.coli bacteria strain at the Institute of Food Safety, Animal Health and Environment in Latvia

    Przemożna siła adaptacji

    Od momentu rozpoczęcia projektu Sekwencjonowanie Ludzkiego Mikrobiomu (ang. Human Microbiome Project, HMP) dowiedzieliśmy się bardzo dużo o bakteriach zamieszkujących nasz organizm, ...
  • Białko tau kluczowe w chorobie Alzheimera

    Nowe badania mózgów osób cierpiących na chorobę Alzheimera wykonane przy użyciu pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) wskazują, że kluczem dla przejścia między ...
  • Masz “boczki” albo brzuch? Wiń ewolucję

    Międzynarodowy zespół naukowców zmierzył poziom metabolizmu ludzi i małp człekokształtnych Okazało się, że spalamy kalorie o 27% szybciej niż nasi najbliżsi ...
Zobacz inne w kategorii Człowiek

Zobacz

Tydzień Mózgu w Tychach!

Już za kilka dni rozpocznie się Tydzień Mózgu ...

Inline
Inline