Smak Czasu

Na królewskim szlaku

Nie ma wątpliwości, że jednym z najważniejszych szlaków handlowych Bliskiego Wschodu była tzw. Droga Królewska. Miała ona kluczowe znaczenie dla kontaktów handlowych w starożytności i średniowieczu na tym terenie.

Szlak ten miał swój początek w Egipcie i biegł przez półwysep Synaj do zatoki Akaba. Stąd kierował się na północ i przekroczywszy rzekę Jordan wiódł do Damaszku i dalej aż do brzegów Eufratu. Początki użytkowania tej drogi pozostają dla nas zagadką, jednak sama nazwa dość wcześnie zaczyna pojawiać się w źródłach historycznych. Nazwa ta prawdopodobnie odnosiła się początkowo do znaczenia szlaku jako „głównego” czy „królewskiego” nie miała zapewne związku z żadnym konkretnym władcą czy monarchią. Aktywność handlowa, która miała miejsce wzdłuż drogi, była niezwykle ważna dla wielu starożytnych państw. Takie krainy i królestwa jak Edom, Moab czy Ammon czerpały bardzo dużo korzyści z przebiegu drogi i działalności, która dzięki niej mogła się rozwijać. Opisując ten szlak nie sposób nie wspomnieć o szeregu ważnych centrów leżących wzdłuż niego, poczynając od egipskich miast Heliopolis czy Clysma (obecny Suez), poprzez egipskie forty Nekhl czy Themed położone na półwyspie Synaj, po zlokalizowane już poza granicami Egiptu na terenie Lewantu – Eilat i wspominaną powyżej Akabę. Skręcając na północ od tego miejsca Droga Królewska mijała z kolei Petrę i Ma’an, biegła do Udruh, a następnie do Shawbak i Seli. Dalej podążała przez Kerak do starożytnej krainy Moabu i miejscowości takich jak Madaba, Rabbah czy Ammon/Philadepphia, czyli obecny Amman, a także Gerasa i Bosra, by w końcu dotrzeć do Damaszku i Tadmoru. Jej ostatnim przystankiem była Resafa położona w górnym biegu Eufratu.

1Historia Drogi Królewskiej jest związana nie tylko z ekonomią, ale także z wieloma konfliktami. Jednym z najbardziej znanych był konflikt pomiędzy Izraelitami i górskim królestwem Edomu w okresie tzw. Królestwa Izraela (i królestwa Judy). Wiele z tych niepokojów było spowodowanych próbami przejmowania kontroli nad tym kluczowym szlakiem. Badania archeologiczne, które trwają lub właśnie zaczynają się w rejonie Seli (współczesny dystrykt At-Tafi la) mogą rzucić nowe światło na te kwestie już w najbliższych latach. W okresie Nabatejskim rola Drogi Królewskiej jeszcze wzrosła. Nabatejscy kupcy i podróżnicy transportowali tędy towary luksusowe, takie jak pachnidła czy przyprawy z południowej Arabii. Natomiast w okresie rzymskim droga została przebudowana i unowocześniona za panowania cesarza Trajana, uzyskując na jego cześć nową nazwę – Via Traiana Nova. W ten sposób Rzymianie włączyli ten szlak do imperialnego systemu dróg, wykorzystując go specjalnie do przewożenia szczególnie dla nich ważnych towarów przez pustynię Arabską. Droga Królewska pozostała bardzo ważnym traktem nawet w niespokojnym okresie nieustannych zmian zachodzących w pierwszych siedmiu wiekach naszej ery i przechodzenia tych terenów kolejno pod kontrolę Bizantyjczyków, Persów, plemion arabskich i wreszcie muzułmanów. W okresie średniowiecza stała się ważnym szlakiem pielgrzymkowym dla chrześcijańskich podróżników, ponieważ przechodziła w pobliżu ważnych ośrodków bliskowschodniego chrześcijaństwa, takich jak góra Nebo czy al-Maghtas (tzw.„miejsce chrztu”) nad rzeką Jordan. Z drugiej strony muzułmanie wykorzystywali Drogę Królewską jako szlak pielgrzymkowy do Mekki, aż do czasów budowania w okresie otomańskim nowej drogi (Tariq al-Bint) w XVI wieku, co zmieniło trasy pielgrzymek. Na początku II tysiąclecia krzyżowcy ufortyfikowali drogę budując wspaniałe zamki, które nadal, we współczesnym jordańskim krajobrazie, stanowią na niej kluczowe znaki orientacyjne. Dzisiaj szlak ten, nazywany przez miejscowych Drogą Sułtana, nie stanowi już głównej arterii komunikacyjnej regionu. Cały ciężar transportu dźwiga obecnie autostrada, położona kilkanaście kilometrów na wschód od starej drogi.

Droga Królewska w swojej najdłuższej, jordańskiej części jest także doskonałym narzędziem do śledzenia historii tego regionu i wielu związanych z nią ośrodków, rozwijających się tutaj na przestrzeni ostatnich 5000 tysięcy lat. Na bardzo duży zbiór elementów dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego składają się m.in. kościoły i słynne mozaiki z Mabady i Góry Nebo, zamki w Keraku i Shawbak, rezerwaty przyrody, wiele starożytnych reliktów i miast z najsłynniejszą Petrą na czele. Niektóre z nich stanowią unikalne dziedzictwo ludzkości – zarówno przyrodnicze, jak i historyczno-archeologiczne.

Poruszając się więc z południa na północ napotkamy Amman – współczesną stolicę królestwa Jordanii. Rozwijające się, nowoczesne miasto z widocznym wyraźnie śladami swej wielkiej przeszłości. Są to m.in. relikty rzymskiego teatru a także tzw. cytadeli – wzgórza z wieloma zabytkami, górującego nad miastem. Na tym właśnie wzgórzu znajdują się pozostałości antycznych i średniowiecznych budowli, takich jak np. rzymska świątynia Herkulesa czy pałac zbudowany tutaj w czasach panowania dynastii Umajadów. Znaczące chrześcijańskie dziedzictwo tego rejonu szczególnie widoczne jest w położonej na południe Madabie. Znajduje się tam wiele chrześcijańskich kościołów rozsypanych między wąskimi, malowniczymi uliczkami. Miejsce to jest szczególnie znane z doskonale zachowanych bizantyjskich mozaik. Najbardziej wartościowa z nich to mapa pochodząca z VI wieku n.e., obrazująca teren Ziemi Świętej z zaznaczonymi wieloma miejscami i rejonami. Znajduje się tutaj także Park Archeologiczny przygotowany w formie otwartego muzeum na wolnym

powietrzu – teren zdecydowanie wart odwiedzenia. Innym ważnym miejscem związanym z religijnymi i historycznymi wydarzeniami, które miały miejsce w tym regionie, jest góra Nebo, z której Mojżesz miał oglądać Ziemię Świętą i gdzie wedle tradycji został później pochowany. Miejsce to stało się ważnym ośrodkiem chrześcijaństwa i ruchu pielgrzymkowego. Na szczycie góry wzniesiono około roku 393 n.e. kościół. Przez wieki wielokrotnie był on przebudowywany. Znajdują się tam również mozaiki datowane na okres wczesnego średniowiecza. W bezpośredniej bliskości Drogi Królewskiej, pomiędzy Ammanem a Wadi Mujib, zlokalizowane jest jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w tym rejonie. Jest to pałac w Mukawir, przypisywany Herodowi, gdzie według źródeł pisanych miała mieć miejsce słynna biblijna scena wydania przez królewską konkubinę Salome wyroku śmierci na Jana Chrzciciela. Podczas Pierwszego Powstania Żydowskiego pałac stał się miejscem obrony grupy powstańców przed rzymianami. Nadal widoczne są ślady po obozach rzymskich żołnierzy oraz rampy przez nich budowane w celu zdobycia wzgórza pałacowego.

Wartości przyrodnicze Drogi Królewskiej i ich bogactwo są doskonale widoczne w jednym z sześciu jordańskich rezerwatów przyrody zarządzanych przez Królewskie Towarzystwo Ochrony Przyrody (RSCN) – w Wadi Mujib. Rezerwat ten został utworzony w 1966 r. w celu ochrony dziedzictwa tej niezwykłej doliny. Rezerwat Doliny Mujib składa się z wielkich kanionów, skał i pomniejszych dolin, a także tamy wodnej i zbiornika utworzonych w najniższej części doliny. W odróżnieniu od wielu innych dolin, Wadi Mujib posiada nieustannie bijące źródła wody, które czynią ten rejon siedliskiem wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt, takich jak np. nubijska kozica. Innym przykładem rezerwatu, także zarządzanego przez Królewskie Towarzystwo Ochrony Przyrody (RSCN), jest rezerwat w Dana, położony na południe od Wadi Mujib w okolicy Shawbak i obejmujący około 300 km2. Znajdziemy tam także system wspaniałych dolin i wzniesień, który rozciąga się od wierzchołka płaskowyżu edomickiego aż do gorącej doliny i depresji Wadi araba. Rejon ten stał się domem wielu dzikich gatunków zwierząt i roślin, a także niezwykłym wnętrzem krajobrazowym. Jest to także miejsce wydobywania w starożytności rudy miedzi i bogatego osadnictwa, reprezentowanego przez historyczną wioskę Dana, zamieszkiwaną od epoki brązu.

Rezerwat DANA i pocztówka z naszej wizyty we wrześniu 2015

Pośrodku jordańskiego odcinka Drogi Królewskiej znajdują się dwa bardzo istotne dla krajobrazu i historii tego regionu miejsca – średniowieczne zamki. Największy z nich to zamek w Keraku, widoczny ponad współczesnym miastem. Powstał on w 1142 roku za sprawą krzyżowców, by chronić szlak i zapobiegać islamskim najazdom. Pozostał on jednak w rękach krzyżowców jedynie przez 40 lat. Nowatorskie elementy jego architektury obronnej były później kilkakrotnie przebudowywane, np. przez Mameluków, którzy m.in. dodali niższy dziedziniec i pogłębili fosę. Zamek jest dziś jedynie częściowo zachowany, składa się z szeregu wewnętrznych dziedzińców, dużych, halowych pomieszczeń i komnat.

Nasza wizyta w Keraku we wrześniu 2015

Drugi zamek ulokowany jest w Shawbak, w niedalekiej odległości od Petry. Jest on mniejszy od Keraku i odwiedza go znacznie mniej turystów. Jest jednak lepiej zachowany dzięki wieloletniej, trwającej pracy badawczej i konserwatorskiej włoskich specjalistów. Jest to miejsce fascynujące, niezwykle sprytnie ulokowane, niemal niewidoczne z oddali, lecz w pełni nadające się do skutecznej obrony. Znajdują się tam doskonale zachowane dekorowane wieże, częściowo widoczne kościoły oraz podziemne pasaże. Jednym z najciekawszych jest podziemny tunel, którego 350 stopni prowadzi w dół, pod zamek. Takie korytarze pozwalały krzyżowcom na obronę lub ucieczkę i utrzymywanie się tutaj w oblężeniu przez dwa lata, zanim oddali zamek Saladynowi w 1189 roku.

Nasza pocztówka z Shawbak – wrzesień 2015

Ostatnim wspomnianym juz powyżej elementem Drogi Królewskiej będzie oczywiście słynna Petra, najbardziej znany i najchętniej odwiedzany zabytek Jordanii. Skalne miasto zostało zbudowane w większości pomiędzy I wiekiem p.n.e. a I wiekiem n.e. Wyrosło ono i wzbogaciło się w znacznej mierze dzięki kontroli, jaką jego mieszkańcy sprawowali nad szlakami handlowymi, którymi przewożono z terenów Arabii głównie pachnidła i przyprawy cenione w świecie antyku. Przez stulecia Petra pozostawała zapomniana, zgodnie z wolą miejscowych Beduinów, by w 1812 zostać „odkrytą” dla świata w trakcie niebezpiecznej podróży Johanna Ludwiga Burckhardta. Dziś zajmuje ok. 250 ha i jest jednym z największych stanowisk archeologicznych na świecie. Znajdują się tutaj znane powszechnie budowle skalne, takie jak słynny tzw. Skarbiec czy Klasztor, świątynie i twierdze, badane przez setki archeologów z całego świata. W Petrze odnajdziemy wiele śladów prowadzonej tu niegdyś działalności handlowej takie jak np. słynny, częściowo zachowany relief przedstawiający karawanę wielbłądów prowadzoną przez kupca.

Niektóre fragmenty Drogi Królewskiej, uwarunkowania środowiskowe i tradycje stały się także ważną i wpływającą na dzisiejszy rozwój tych społeczności częścią dziedzictwa niematerialnego. Dlatego szlaki handlowe i ich naturalne otoczenie wymagają specjalnego, traktowania i szacunku, także ochrony i dbałości o przekazywanie tradycji i pamięci o ich niezwykłej roli. Droga Królewska zasługuje na szczególną uwagę, ponieważ jako jeden z najważniejszych szlaków w starożytności i w średniowieczu znalazła swoje trwałe miejsce nie tylko w krajobrazie, ale także w pamięci i mentalności ludzi zamieszkujących tereny położone wzdłuż niej…

Na królewskim szlaku (fot. Piotr Kołodziejczyk)

 

 

 

 

Share this Story
  • Na królewskim szlaku

    Nie ma wątpliwości, że jednym z najważniejszych szlaków handlowych Bliskiego Wschodu była tzw. Droga Królewska. Miała ona kluczowe znaczenie dla kontaktów ...
Zobacz inne podobne wpisy
  • Tydzień Mózgu w Tychach!

    Już za kilka dni rozpocznie się Tydzień Mózgu – tym razem zapraszamy na cykl spotkań i wykładów, które po raz pierwszy ...
  • Ruszyła kolejna edycja konkursu na najlepsze książki popularnonaukowe!

    Ruszyła kolejna edycja konkursu MĄDRA KSIĄŻKA ROKU! Już 20 kwietnia ogłoszona zostanie lista nagrodzonych i wręczone zostaną statuetki Euklidesa dla najlepszych ...
  • Podkarpackie zmagania w dokumentach z KriegsArchiv

    Od dwóch lat trwają prace badawcze i dokumentacyjne projektu Karpackie Epizody Wielkiej Wojny, w ramach którego archeolodzy z Uniwersytetu Jagiellońskiego badają ...
  • W starym młynie…

    Wakacyjne podróże prowadzą nas często do miejsc niezwykłych. Tak nasyconych przeszłością, że niemal słychać w nich głosy ludzi żyjących tu w ...
  • Polska-Jordania: naukowa współpraca

    W ostatnich dniach czerwca 2016 Uniwersytet Jagielloński podpisał umowę o współpracy w dziedzinie archeologii z Uniwersytetem Jordańskim w Ammanie. Współpraca ta ...
  • Cracow Landscape Conference 2016 za nami!

    Właśnie zakończyła się pierwsza z cyklu Cracow Landscape Conference – międzynarodowych konferencji poświęconych badaniom i ochronie krajobrazu. Wzięło w niej udział ...
  • Archeologia górska: skanowanie skalnych malowideł z Francji

    Archeolodzy z Uniwersytetu w York (Wielka Brytania) rozpoczęli pionierskie skanowanie laserowe najwyżej położonych prehistorycznych malowideł znanych w Europie oraz ich otoczenia. ...
  • Docs+Science 2016 właśnie wystartował!

    Właśnie wystartował niezwykły cykl pokazów filmów o nauce! Krakowski Festiwal Filmowy wraz z Fundacją dla AGH zapraszają na trzecią edycję pokazów ...
  • Weź udział w wykopaliskach na Górze Zyndrama!

    Ostatnie lata przyniosły serie niezwykłych i fascynujących znalezisk, dokonanych przez dra hab. Marcina Przybyłę i jego zespół na Górze Zyndrama w ...
  • Państwo faraonów starsze niż sądziliśmy?

    Brytyjscy naukowcy sugerują od kilku lat potrzebę zweryfikowania datowania początków państwa faraonów. Ich najnowsze badania skłoniły ich do stwierdzenia, że rozproszeni ...
  • XVI edycja Festiwalu Nauki w Krakowie

    Uniwersytet Pedagogiczny jest po raz kolejny głównym organizatorem Festiwalu Nauki w Krakowie. Hasłem przewodnim XVI edycji jest Czas i przestrzeń, a ...
  • XII Ogólnopolski Festiwal Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie nad Wartą

    Każda epoka ma swoich bohaterów. Ludzie o nich mówią, piszą i pamiętają, opiewają ich czyny, wznoszą pomniki, poświęcają im dzieła artystyczne, podziwiają i ...
Zobacz inne wpisy dr Piotr Kołodziejczyk
  • W starym młynie…

    Wakacyjne podróże prowadzą nas często do miejsc niezwykłych. Tak nasyconych przeszłością, że niemal słychać w nich głosy ludzi żyjących tu w ...
  • Cesarskie farmy i ich niezwykłe winnice

    Archeolodzy z Uniwersytetu w Sheffield badają życie codzienne w „państwowym” czyli cesarskim majątku położonym w prowincjonalnej części imperium rzymskiego. To tam ...
  • Na królewskim szlaku

    Nie ma wątpliwości, że jednym z najważniejszych szlaków handlowych Bliskiego Wschodu była tzw. Droga Królewska. Miała ona kluczowe znaczenie dla kontaktów ...
  • Na kadzidlanym szlaku (1)

    Szlaki handlowe od zawsze stanowią „krwiobieg” ludzkiego bytowania na danym terenie. Obszar Bliskiego Wschodu w sposób szczególny jest nimi naznaczony. Odgrywały ...
  • Jak pierwsi Egipcjanie przechowywali swoje zapasy?

    Wygląda na to, że nasz tegoroczny wyjazd do Egiptu się odwlecze… Wykopaliska miały się rozpocząć w pierwszych dniach lutego a nie ...
  • Gulasze, sosy i buliony z najstarszej książki kucharskiej świata

    Książki kucharskie są nieodłącznym elementem dzisiejszej kuchni. Wielu „kuchennych celebrytów” wydaje swoje podręczniki gotowania lub książki z przepisami i recepturami. Który ...
  • Fitolity czyli od kiedy przyprawiamy…

    Czy wyobrażacie sobie gotowanie bez przypraw? Moją wyobraźnię przerasta to zdecydowanie… :). A jednak przyprawy nadające smak i zapach naszym potrawom, ...
  • Keşkek czyli społecznościowe gotowanie

    Wspólny posiłek z rodziną i przyjaciółmi to wydarzenie wspaniałe. Jest chyba tylko jedna rzecz, która jest w stanie przebić takie spożywanie ...
  • Brzoskwinie są z nami od milionów lat!

    Niektóre, znane nam doskonale i lubiane przez nas rośliny, rosły na Ziemi na długo przed pojawieniem się na nim Homo sapiens. ...
  • Sierp – przyjaciel pierwszych rolników

    Sierp to narzędzie rolnicze i ogrodnicze powoli znikające z naszego świata. A w każdym razie ze świata Europejczyków. I choć w ...
  • Przy jordańskim stole – mansaf

    Wszyscy, którzy podróżują samodzielnie do krajów arabskich lub mają przyjaciół w bliskowschodniej części świata znają doskonale sens arabskiego powiedzenia – „Gość ...
  • „Żeby kogo poznać w doli i w niedoli, trzeba z nim zjeść beczkę soli!”

    Sól jest jednym z najważniejszych kuchennych składników – znanym od tysięcy lat i cenionym dla swoich właściwości, wykorzystywanym nie tylko jako ...
Zobacz inne w kategorii Smak Czasu

Zobacz

Tydzień Mózgu w Tychach!

Już za kilka dni rozpocznie się Tydzień Mózgu ...

Inline
Inline