Popkultura
Raj utracony i Obcy: Przymierze

„Raj utracony” Miltona, a „Obcy: Przymierze”

Niedawno odbyła się premiera kolejnej osłony sagi o ksenomorfie Alien: Covenant (Obcy: Przymierze). W tym filmie Ridley Scott wrócił do stworzonego przez siebie w 1979 roku potwora (a zarazem film jest kontynuacją Prometeusza). Jest to o tyle istotne, że na uniwersum składają się filmy reżyserowane przez różnych reżyserów, z których każdy miał inną wizję. W każdym Ksenomorf jest trochę innym organizmem. W Alien (czyli Obcy, ósmy pasażer Nostromo) jest on organizmem idealnym, drapieżnikiem bez sumienia i uczuć, nemezis, obcym, a zarazem skrajnie niebezpiecznym. W Aliens (Obcy, decydujące Starcie) Camerona nastąpiła degradacja Ksenomorfa i sprowadzeniem go do roli niebezpiecznych zwierząt które wybijają wyjątkowo lekkomyślni kosmiczni komandosi (chyba nawet w Prometeuszu Scotta ludzie nie są tak bardzo nierozważni jak w filmie Camerona). W Alien 3 ksenomorf staje się niemal biblijną plagą, zesłaną na przestępców, którzy próbują odpokutować swoje grzechy. W Obcy: Przymierze znów ksenomorf staje się istotą doskonałą.

Film wyreżyserowany przez Ridleya Scotta zbiera mieszane recenzje. Często wytyka mu się różne wady scenariusza, które równie często nie są do końca uzasadnione. Na przykład powszechnie recenzenci krytykują film za nie założenie hełmów przez członków ekspozycji. Tymczasem ten brak ostrożności u załogi nie jest aż tak lekkomyślny jak powszechnie się sądzi. Atmosfera na planecie na której wylądowała załoga nie jest szkodliwa. Potencjalne drobnoustroje nie stanowiłyby początkowo większego problemu dla załogi statku kosmicznego, gdyż one, aby zainfekować organizmy z innej planety musiałyby nauczyć się rozpoznawać i infekować komórki przybyszy. Wykształcenie tego mechanizmu musi jednak trochę trwać. Przy pierwszym spotkaniu organizmów z innych światów z wirusami lub drobnoustrojami, to raczej te ostatnie nie wywołałyby choroby u organizmów z innej planety. Nawet większość patogenów z naszego świata kompletnie nie stanowią zagrożenia dla człowieka. Powoływanie się przy tej okazji na przykład Indian, których wybiły choroby przywiezione z Europy w XVI wieku jest kompletnie bez sensu, gdyż Europejczycy i Indianie przynależą jednak do tego samego gatunku. Jednak to nie to jest najciekawsze w ostatnim filmie R. Scotta. W tym tekście chciałbym zwrócić uwagę na jeden z cytatów z literatury, który pojawia się w filmie.

Jak wiedzą widzowie filmu, to nie ksenomorfy są głównymi jego czarnymi charakterami. Obcy: przebudzenie jest dziełem o tworzeniu życia i byciu twórcą, o relacji między nim a stworzonymi przez siebie bytami. Tak jak Inżynierowie mieli doprowadzić do powstania życia na Ziemi, człowiek (Weyland) zbudował androidy, to jeden z nich David jest odpowiedzialnym za stworzenie ksenomorfów. Od pierwszej sceny w filmie David konfrontuje się z pytaniem, jakie są jego relacje ze stworzycielem, który jest bardziej ulotny niż on sam. Szybko wyprowadza swoimi pytaniami z równowagi swojego stwórcę Weylanda, który nakazuje mu wykonać prostą pracę fizyczna, usłużyć mu. Kiedy ponownie pojawia się Dawid wydaje się, że jest on zbawieniem dla załogi Covenanta atakowanej przez Neomorfy. Szybko okazuje się jednak, że android ma większe plany niż ratowanie i służenie ludziom. Nie bez przyczyny Dawid przywołuje cytat z Raju utraconego Miltona: „A lepiej w piekle panować, niźli służyć w niebie”.

Dla polskiego czytelnika poemat Raj utracony jest prawie nieznanym dziełem. Tymczasem dla ludzi z anglosaskiej kultury jest to tekst przerabiany w szkole, wciąż zakorzeniony w tamtejszej kulturze (przede wszystkim wyższej). Jego twórcą był John Milton, żyjący w XVII wieku (1608-1674) purytanin, zdobył gruntowne wykształcenie, był absolwentem uniwersytetu w Cambridge. Zamiast zostać pastorem, chciał być poetą. Jego wielkim marzeniem było napisać epos poświęcony królowi Arturowi, choć nigdy nie udało mu się tego zrealizować. Podczas wojny domowej w Anglii Milton opowiedział się po stronie parlamentu przeciw królowi Karolowi II. W latach 1641 i 1642 Milton napisał 5 traktatów, w których krytykował katolicyzm. Zostały one zauważone przez Cromwella, co przyczyniło się do nominacji Miltona na funkcję Secretary for Foreign Tongues. W 1654 roku Milton oślepł. Powrót monarchii w Anglii w 1660 roku sprowadził na niego kłopoty, został uwięziony i aresztowany. Szybko jednak dzięki pomocy przyjaciół odzyskał wolność i resztę życia spędził spokojnie w Londynie. Milton pod koniec życia wrócił do pisania poezji. Poemat Raj utracony powstał w 1667 roku. Składał się on z 12 ksiąg, które opowiadają o buncie Szatana, stworzeniu człowieka i jego upadku. Jak przystało na purytanina poemat nie wykazuje większych odstępstw od biblijnej księgi Genesis. Oczywiście zawiera on wiele dopowiedzeń do bardzo skondensowanej opowieści biblijnej. Pojawiają się w nim z imienia archaniołowie, którzy nie występują na kartach Genesis: Michał. Gabriel, Rafael, Uriel. Sporą rolę odgrywa też Syn Boży. W końcu poemat pisał chrześcijanin, a nie Żyd.

W pierwszej księdze Raju utraconego Szatan został już strącony do piekła, dodaje on otuchy współcierpiącym upadłym aniołom, przypomina im o proroctwie, że mają zostać stworzeni ludzie. W drugiej księdze zadaje on upadłym pytanie, czy spróbują jeszcze raz sięgnąć po władzę nad niebiosami. Upadłe anioły nie decydują się stawić jeszcze raz czoła w walce przeciw Bogu, a wolą sprawdzić, czy proroctwo dotyczące stworzenia człowieka się spełni. W ten sposób chcą wystąpić przeciw Bogu. Sam Szatan podejmuje się rozeznać sytuację. W księdze trzeciej Szatan wypytuje się Uriela, gdzie można zobaczyć nowe stworzenie i człowieka. Uriel nie wiedząc z kim ma do czynienia wyjawia mu miejsce. W czwartej Szatan przeżywa wewnętrzne rozterki dotyczące planowanego czynu, w końcu jednak decyduje się wprowadzić swoje plany w życie. W Edenie szpieguje on Adama i Ewę. W tym samym mniej więcej czasie Uriel opowiada Gabrielowi o spotkaniu z Szatanem, co prowadzi do przeszukania Raju, aby odnaleźć Lucyfera. Ten zostaje odnaleziony, kiedy próbuje omamić śpiącą Ewę i w końcu ucieka. W księdze piątej Bóg wysyła Rafaela, aby przypomnieć Adamowi o zasadach, jakie panują w Raju. Adam wypytuje się, kim był Szatan. W księdze szóstej Rafael opowiada Adamowi o wojnie między zastępami niebiańskimi prowadzonymi przez Michała i Gabriela przeciw Lucyferowi. Dopiero pojawienie się Syna Bożego przechyliło szalę na rzecz sił niebiańskich, a Lucyfer i jego zwolennicy zostali strąceni do piekła. W następnych księgach Adam wypytuje Rafaela o stworzenie świata, obroty ciał niebieskich, a sam opowiada o swej samotności i stworzeniu Ewy. W księdze dziewiątej powraca na karty poematu Szatan. Udaje mu się wniknąć w śpiącego węża i kusi Ewę, oraz doprowadza do upadku Adama i Ewę. W księdze dziesiątej triumfujący Szatan wraca do swojego pałacu w piekle o nazwie Pandemonium. Zwołuje zgromadzenie upadłych aniołów, na którym opowiada o swoim zwycięstwie nad człowiekiem. Kończy się to jednak karą od Boga, Szatan i jego poplecznicy zostają zamienieni w węże. W księdze jedenastej i dwunastej następuje wygnanie człowieka z Raju, a archanioł Michał opowiada Adamowi jak potoczą się losy ludzkości.

Jak widać to Szatan jest jednym z głównych bohaterów Raju Utraconego. To chyba najbardziej przykuwający uwagę bohater. Jest on pełen chęci zemsty na swoim twórcy. Jest potężnym wojownikiem, potrafi zmieniać kształty, jest niebezpiecznym kusicielem, który potrafi oszukać nie tylko człowieka. Podnosi się po kolejnych porażkach i dalej prowadzi swoją grę. Jest silny, niezależny i dumny, woli upadek i śmierć niż uległość, nie poddaje się. Nie chce służyć, sam chce być panem, chcę być sobą. Z całą pewnością ten buntownik jest najciekawszą postacią w całym Raju Utraconym. Dosyć szybko spotkało się to zresztą z krytyką, gdyż zarzucano Miltonowi gloryfikację Lucyfera. Nie bez powodu taki Szatan stał się bardzo popularny w romantyzmie. Miltonowski Szatan jest bardzo podobny do bohaterów bajronicznych, którzy byli bardzo popularni w czasach romantyzmu.

Tworząc androida Dawida Ridley Scott odwołuje się do wizerunku Szatana z Raju utraconego. W istocie tak jak Lucyfer miał rzucić wyzwanie swojemu stwórcy Bogowi, tak David występuje przeciw swoim stworzycielom ludziom. Tak jak Szatan jest mistrzem kuszenia, tak Dawid bez problemu oszukał załogę Covenant. Dali mu się zwieść zarówno zastępczy kapitan Christhoper Oram, jak jego zastępczyni Daniels. Tak jak Szatan David nie chciał słuchać, wolał być panem w piekle niż sługą w raju.

Nie bez powodu film roboczo był początkowo zatytułowany Prometeusz 2: Paradise, a nastepnie Prometeusz: Paradise Lost i Alien: Paradise Lost . Reżyser jednak zrezygnował ostatecznie z tak czytelnego nawiązania do Miltona w tytule swojego dzieła. Niestety bo większość polskich recenzentów tego filmu nie zauważyła nawiązania do Miltona. Niestety kłaniają się ich braki w oczytaniu klasycznej literatury.

Share this Story
  • Raj utracony i Obcy: Przymierze

    „Raj utracony” Miltona, a „Obcy: Przymierze”

    Niedawno odbyła się premiera kolejnej osłony sagi o ksenomorfie Alien: Covenant (Obcy: Przymierze). W tym filmie Ridley Scott wrócił do stworzonego ...
Zobacz inne podobne wpisy
  • Raj utracony i Obcy: Przymierze

    „Raj utracony” Miltona, a „Obcy: Przymierze”

    Niedawno odbyła się premiera kolejnej osłony sagi o ksenomorfie Alien: Covenant (Obcy: Przymierze). W tym filmie Ridley Scott wrócił do stworzonego ...
  • Św. Walenty i Lupercalia. Dzieje pewnego nieporozumienia.

    W pierwszej połowie lutego wystawy sklepów zaczynają być pełne ozdób związanych z walentykami. Mimo że ciągle słychać w Polsce głosy oburzenia, ...
  • Nieporozumienie dotyczące genezy Świąt Bożego Narodzenia

    Bardzo często w okolicy świąt Bożego Narodzenia w mediach można wyczytać o genezie powstania ich daty. Często można odnaleźć informację, że ...
Zobacz inne wpisy Robert Suski
  • Raj utracony i Obcy: Przymierze

    „Raj utracony” Miltona, a „Obcy: Przymierze”

    Niedawno odbyła się premiera kolejnej osłony sagi o ksenomorfie Alien: Covenant (Obcy: Przymierze). W tym filmie Ridley Scott wrócił do stworzonego ...
  • Brave Festival

    Brave Festival – gwatemalski film wygrywa!

    Tegorocznym zwycięzcą sekcji konkursowej BRAVE: Forbidden CINEMA jest gwatemalski film pt. „Ixcanul” w reżyserii Jayno Bustamante. Produkcja ta uzyskała najwięcej głosów ...
Zobacz inne w kategorii Popkultura

Zobacz

Św. Walenty i Lupercalia. Dzieje pewnego nieporozumienia.

W pierwszej połowie lutego wystawy sklepów zaczynają być ...

Inline
Inline