Smak Czasu

Sierp – przyjaciel pierwszych rolników

Sierp to narzędzie rolnicze i ogrodnicze powoli znikające z naszego świata. A w każdym razie ze świata Europejczyków. I choć w wielu miejscach na świecie (np. w egipskiej Delcie Nilu gdzie prowadzą wykopaliska archeolodzy z UJ) jest on nadal w użyciu to jednak jego kariera zdecydowanie zmierza do nieuchronnego końca. A przecież to właśnie krzemienny sierp posłużył neolitycznym rolnikom do zbierania wyhodowanych przez nich pierwszych zbóż (pisałem o nich tutaj), przyspieszając ich pracę w sposób znaczący i wprowadzając do ludzkiej kultury nowy element – technologię rolniczą.

DSC_6863

Krzemienne ostrza sierpów, które znaleźliśmy podczas prac archeologicznych w południowej Jordanii.

Najstarsze znaleziska sierpów pochodzą z terenu obecnej Jordanii i Izraela.To właśnie tam (dokładnie w okolicach Wadi Ziqlab w Jordanii i Mount Caramel w Izraelu) znaleziono krzemienne ostrza o charakterystycznym, podłużnym i prostokątnym kształcie (wykonane w tzw. technice wiórowej), które służyły do ścinania roślin już ponad 10 000 lat temu. Wskazują na to także ślady pozostawione na nich przez rośliny (to tzw. wyświecenie żniwne czyli charakterystyczny połysk, wyglądający jak zatłuszczenie, który pozostaje na krzemieniu po długim używaniu go do cięcia roślin). To znaczy, że już w okresie tzw. epipaleolitu czyli w czasach tuż przed rewolucyjnymi zmianami jakie miały miejsce w epoce neolitu, mieszkańcy Bliskiego Wschodu wynaleźli podstawowe w przed-mechanicznym rolnictwie urządzenie – sierp.

DSC_2371

Krzemienne wkładki do sierpów, które znaleźliśmy w egipskiej Delcie Nilu, pochodzące z czasów panowania pierwszych faraonów czyli około 3000 r. p.n.e.

Dziś, kiedy patrzymy na maszyny rolnicze, traktory i kombajny, trudno nam sobie wyobrazić w jaki sposób zwykły sierp (w dodatku nawet nie metalowy :)) mógł zmienić świat. A jednak tak się stało. Jak uważa wielu naukowców wynalezienie sierpa znacznie przyspieszyło zbiory. Było to szczególnie ważne w sytuacji trudnych warunków klimatycznych wymuszających szybkie żniwa. Demograficzny rozwój społeczności neolitycznych spowodował także, że ziarna trzeba było zebrać bardzo dużo, by zmagazynowane mogło służyć do kolejnych zbiorów.

Drewniano – krzemienny sierp z oazy Fajum w Egipcie – narzędzie pierwszych, egipskich rolników (ze zbiorów UCL).

Dzięki sierpowi pierwsi rolnicy mogli sprawnie zbierać kłosy (tak pozyskiwano ziarno w początkach rolnictwa) zaś konstrukcja sierpów umożliwiała szybka wymianę ostrzy w przypadku ich stępienia lub złamania. Pierwsze sierpy były bowiem wykonywane z drewna, rozszczepionego na długim odcinku. W szczelinę wkładano krzemienne ostrza, umocowując je czasem żywicą lub naturalnym asfaltem. Taka technologia była łatwa w użyciu i nie groziła przerwaniem pracy w przypadku „awarii” sprzętu. Czasami jako oprawy krzemiennych ostrzy używano także kości zwierzęcych – np. krowich żeber.

E.10-47-2-(20)

Fragment kościanej oprawy sierpa znaleziony przez nas w Egipcie.

Z czasem zaczęto wykonywać sierpy także z innych materiałów np. z twardej, wypalonej gliny (znamy takie przykłady z Mezopotamii) zaś od momentu rozpowszechnienia się technologii wyrobu metalu także z brązu a później z żelaza.

Dziś sierpa używa się już bardzo rzadko, najczęściej do zbiorów roślin rosnących w wodzie takich jak ryż. Wyparły go kolejne wynalazki rolnicze takie jak kosa i półkosek, no i oczywiście cały szereg mobilnych, nowoczesnych maszyn. I tak sierp – przyjaciel pierwszych rolników, odchodzi powoli do muzeum techniki rolniczej. Miał jeszcze co prawda kilka swoich epizodów symbolicznych, stając się np. narzędziem liturgicznym (w rękach celtyckich kapłanów – Druidów), a w czasach nam bliższych jednym z symboli komunizmu, jednak w naszej zbiorowej pamięci powinien jednak pozostać przede wszystkim jako jeden z szeregu najważniejszych wynalazków ludzkości, stworzonych przez pierwszych rolników.

 

Share this Story
  • Sierp – przyjaciel pierwszych rolników

    Sierp to narzędzie rolnicze i ogrodnicze powoli znikające z naszego świata. A w każdym razie ze świata Europejczyków. I choć w ...
  • Ludzie w zbożu

    Zboża (kukurydza, ryż, pszenica, jęczmień, sorgo, proso, owies, żyto, pszenżyto, miłka abisyńska, pszenica orkisz, czumiza) stanowią chyba najpopularniejszy element naszej diety. ...
Zobacz inne podobne wpisy
  • Tydzień Mózgu w Tychach!

    Już za kilka dni rozpocznie się Tydzień Mózgu – tym razem zapraszamy na cykl spotkań i wykładów, które po raz pierwszy ...
  • Ruszyła kolejna edycja konkursu na najlepsze książki popularnonaukowe!

    Ruszyła kolejna edycja konkursu MĄDRA KSIĄŻKA ROKU! Już 20 kwietnia ogłoszona zostanie lista nagrodzonych i wręczone zostaną statuetki Euklidesa dla najlepszych ...
  • Podkarpackie zmagania w dokumentach z KriegsArchiv

    Od dwóch lat trwają prace badawcze i dokumentacyjne projektu Karpackie Epizody Wielkiej Wojny, w ramach którego archeolodzy z Uniwersytetu Jagiellońskiego badają ...
  • W starym młynie…

    Wakacyjne podróże prowadzą nas często do miejsc niezwykłych. Tak nasyconych przeszłością, że niemal słychać w nich głosy ludzi żyjących tu w ...
  • Polska-Jordania: naukowa współpraca

    W ostatnich dniach czerwca 2016 Uniwersytet Jagielloński podpisał umowę o współpracy w dziedzinie archeologii z Uniwersytetem Jordańskim w Ammanie. Współpraca ta ...
  • Cracow Landscape Conference 2016 za nami!

    Właśnie zakończyła się pierwsza z cyklu Cracow Landscape Conference – międzynarodowych konferencji poświęconych badaniom i ochronie krajobrazu. Wzięło w niej udział ...
  • Archeologia górska: skanowanie skalnych malowideł z Francji

    Archeolodzy z Uniwersytetu w York (Wielka Brytania) rozpoczęli pionierskie skanowanie laserowe najwyżej położonych prehistorycznych malowideł znanych w Europie oraz ich otoczenia. ...
  • Docs+Science 2016 właśnie wystartował!

    Właśnie wystartował niezwykły cykl pokazów filmów o nauce! Krakowski Festiwal Filmowy wraz z Fundacją dla AGH zapraszają na trzecią edycję pokazów ...
  • Weź udział w wykopaliskach na Górze Zyndrama!

    Ostatnie lata przyniosły serie niezwykłych i fascynujących znalezisk, dokonanych przez dra hab. Marcina Przybyłę i jego zespół na Górze Zyndrama w ...
  • Państwo faraonów starsze niż sądziliśmy?

    Brytyjscy naukowcy sugerują od kilku lat potrzebę zweryfikowania datowania początków państwa faraonów. Ich najnowsze badania skłoniły ich do stwierdzenia, że rozproszeni ...
  • XVI edycja Festiwalu Nauki w Krakowie

    Uniwersytet Pedagogiczny jest po raz kolejny głównym organizatorem Festiwalu Nauki w Krakowie. Hasłem przewodnim XVI edycji jest Czas i przestrzeń, a ...
  • XII Ogólnopolski Festiwal Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie nad Wartą

    Każda epoka ma swoich bohaterów. Ludzie o nich mówią, piszą i pamiętają, opiewają ich czyny, wznoszą pomniki, poświęcają im dzieła artystyczne, podziwiają i ...
Zobacz inne wpisy dr Piotr Kołodziejczyk
  • W starym młynie…

    Wakacyjne podróże prowadzą nas często do miejsc niezwykłych. Tak nasyconych przeszłością, że niemal słychać w nich głosy ludzi żyjących tu w ...
  • Cesarskie farmy i ich niezwykłe winnice

    Archeolodzy z Uniwersytetu w Sheffield badają życie codzienne w „państwowym” czyli cesarskim majątku położonym w prowincjonalnej części imperium rzymskiego. To tam ...
  • Na królewskim szlaku

    Nie ma wątpliwości, że jednym z najważniejszych szlaków handlowych Bliskiego Wschodu była tzw. Droga Królewska. Miała ona kluczowe znaczenie dla kontaktów ...
  • Na kadzidlanym szlaku (1)

    Szlaki handlowe od zawsze stanowią „krwiobieg” ludzkiego bytowania na danym terenie. Obszar Bliskiego Wschodu w sposób szczególny jest nimi naznaczony. Odgrywały ...
  • Jak pierwsi Egipcjanie przechowywali swoje zapasy?

    Wygląda na to, że nasz tegoroczny wyjazd do Egiptu się odwlecze… Wykopaliska miały się rozpocząć w pierwszych dniach lutego a nie ...
  • Gulasze, sosy i buliony z najstarszej książki kucharskiej świata

    Książki kucharskie są nieodłącznym elementem dzisiejszej kuchni. Wielu „kuchennych celebrytów” wydaje swoje podręczniki gotowania lub książki z przepisami i recepturami. Który ...
  • Fitolity czyli od kiedy przyprawiamy…

    Czy wyobrażacie sobie gotowanie bez przypraw? Moją wyobraźnię przerasta to zdecydowanie… :). A jednak przyprawy nadające smak i zapach naszym potrawom, ...
  • Keşkek czyli społecznościowe gotowanie

    Wspólny posiłek z rodziną i przyjaciółmi to wydarzenie wspaniałe. Jest chyba tylko jedna rzecz, która jest w stanie przebić takie spożywanie ...
  • Brzoskwinie są z nami od milionów lat!

    Niektóre, znane nam doskonale i lubiane przez nas rośliny, rosły na Ziemi na długo przed pojawieniem się na nim Homo sapiens. ...
  • Sierp – przyjaciel pierwszych rolników

    Sierp to narzędzie rolnicze i ogrodnicze powoli znikające z naszego świata. A w każdym razie ze świata Europejczyków. I choć w ...
  • Przy jordańskim stole – mansaf

    Wszyscy, którzy podróżują samodzielnie do krajów arabskich lub mają przyjaciół w bliskowschodniej części świata znają doskonale sens arabskiego powiedzenia – „Gość ...
  • „Żeby kogo poznać w doli i w niedoli, trzeba z nim zjeść beczkę soli!”

    Sól jest jednym z najważniejszych kuchennych składników – znanym od tysięcy lat i cenionym dla swoich właściwości, wykorzystywanym nie tylko jako ...
Zobacz inne w kategorii Smak Czasu

Zobacz

Tydzień Mózgu w Tychach!

Już za kilka dni rozpocznie się Tydzień Mózgu ...

Inline
Inline