conowegownejczer

Św. Matka Teresa w artykułach naukowych

Witajcie!

Ten wpis powstał „z potrzeby chwili”. Zauważyłem, że przy okazji niedawnej kanonizacji Matki Teresy wróciła kwestia głosów krytycznych na jej temat, m.in. na temat jakości pomocy medycznej w ośrodkach prowadzonych przez Misjonarki Miłości. To zupełnie nie moja broszka, natomiast przy tej dyskusji pojawiają się odwołania do artykułów naukowych, które miałyby pokazywać „niewygodną prawdę” o Matce Teresie. Czytanie i ocenianie artykułów naukowych to już trochę bardziej moja broszka.

Postanowiłem więc zrobić to, co robię najlepiej: bezstronnie, spokojnie streścić dla Was, o czym mowa w dwóch najczęściej wymienianych przy tej okazji artykułach (Fox 1994; Larivée i in. 2013), i dać Wam parę informacji dotyczących „tła” tych artykułów, czyli autorów i czasopism.

Uwaga: dwa ważne zastrzeżenia.

Po pierwsze, chciałbym, aby było to absolutnie jasne: nie piszę tego tekstu jako zwolennik czy przeciwnik Matki Teresy, jako zwolennik czy przeciwnik jej kanonizacji. Piszę go wyłącznie jako osoba, która chce przyczynić się pozytywnie do debaty na jej temat, dostarczając rzeczowej informacji na temat artykułów naukowych na jej temat, które mogą być dla osób zainteresowanych niedostępne, nieczytelne, niezrozumiałe itp.

Po drugie, piszę ten tekst jako ja sam – Łukasz Lamża – a nie w imieniu jakiegokolwiek mojego pracodawcy, jakiejkolwiek instytucji, z którą jestem stowarzyszony, zaprzyjaźniony itd. Ponieważ sprawa jest delikatna, bardzo proszę o uszanowanie tego, co piszę: jeżeli z poniższego tekstu uda się Wam wyekstrahować jakikolwiek „opinie” (chociaż dołożę wszelkich starań, aby był to po prostu bezstronny raport), są to wyłącznie moje osobiste opinie. Kropka.

Do lektury. 🙂


R. Fox (1994): Mother Theresa’s care for the dying. Lancet 344, 8925, 806-808. DOI: 10.1016/S0140-6736(94)92353-1

calcutta

Po pierwsze, kontekst. Lancet jest bardzo szanowanym czasopismem medycznym o długich, świetlanych tradycjach. Sam tekst nie jest natomiast artykułem naukowym, tylko krótki komunikatem, opublikowanym w sekcji „News”. Nie ma w nim przypisów naukowych, nie jest napisany stylem naukowym. Jest to „pocztówka z podróży” z porcją osobistego komentarza. Artykuły takie najprawdopodobniej nie przechodzą przez proces peer review, są tylko zatwierdzane przez redaktora numeru. Autor tego tekstu, Robin Fox, pełnił wówczas rolę Editor-in-chief, czyli redaktora naczelnego czasopisma.

Po drugie, treść. Fox rozpoczyna od ogólnej impresji na temat wielkiego pozytywnego znaczenia pracy Matki Teresy. „The fact that people seldom die on the street is largely thanks to the work of Mother Theresa and her mission.” Uważa, że to w dużym stopniu w wyniku jej pracy na ulicach Kalkuty umiera coraz mniej osób; ludzie kiedyś odwracaliby oczy od umierających osób, a teraz wiedzą, że mogą wezwać pogotowie, bo gdy nie ma miejsca w szpitalu, chory zostanie przyjęty do Home for the Dying Matki Teresy.

Następnie pojawia się opis budynku, pomieszczeń. Fox pisze, że on i jego żona spędzili tam trochę czasu jako mile widziani goście, rozdając posiłki i zmywając naczynia. Był pozytywnie zaskoczony stanem zdrowia wielu pacjentów i tym, że „zdrowo jedzą” („I was surprised to see many of the inmates eating heartily and doing well.”). Następnie Fox opisuje jakość opieki medycznej, którą określa jako „haphazard” (przypadkowa, chaotyczna). Czasem diagnozują lekarze, czasem siostry zakonne, czasem wolontariusze, z których tylko część ma przeszkolenie medyczne. Fox opisuje zaobserwowany przypadek, gdy został przyjęty młody chłopiec z wysoką gorączką, któremu przepisano antybiotyk i paracetamol. Później lekarz zmienił diagnozę na podejrzenie malarii; Fox pyta retorycznie, czemu nikt nie zbadał pacjentowi krwi. Powiedziano mu, że rzadko robi się szczegółowe diagnozy oraz nie oddziela się uleczalnie od nieuleczalnie chorych.

Funkcjonowanie instytucji Fox określił jako niesystematyczne, a Matkę Teresę jako osobę, która zdaje się na opatrzność, a nie na planowanie („prefers providence to planning”). Stawia się na czystość, opatrywanie ran i miłosierną czułość („loving kindness”).

Na koniec Fox pisze parę słów o zarządzaniu bólem. Choć w czasie swojej krótkiej wizyty nie miał okazji sprawdzić skuteczności „metody duchowej” („I could not judge the power of their spiritual approach”), zauważył ku swojemu zaniepokojeniu, że nie stosuje się żadnych leków przeciwbólowych. Ogólnie uznał podejście Matki Teresy za wyraźnie odmienne od zwyczajnej praktyki hospicyjnej.


S. Larivée, C. Sénéchal, G. Chénard (2013): Les côtés ténébreux de Mère Teresa („Ciemna strona Matki Teresy”). Studies in Religion/Sciences Religieuses, September 2013, 42 (3), 319-345. DOI: 10.1177/0008429812469894
les_cotes_tenebreux
Po pierwsze, tło. Autorzy są psychologami; Larivee zajmuje się głównie inteligencją ludzką (psychologia rozwojowa, efekt Flynna itp.); Senechal m.in. autyzmem, wypaleniem zawodowym i in.; Chenard nie ma strony domowej i nie występuje w bazach danych naukowych, natomiast jej afiliacja podana przy artykule to Wydział Psychoedukacji na Uniwersytecie w Montrealu – tamże pracuje też Larivee. Czasopismo nie jest indeksowane w najważniejszych bazach (WoS, Scopus), nie występuje na liście JCR 2014. Jest dwujęzyczne. Przykładowy numer czasopisma (March 2015, 44) zawiera artykuły o: Grateful Dead, teatrze Kabuki, memorabiliach hokejowych, dwa artykuły nt. Biblii oraz jeden na temat edukacji religijnej. Ogólnie czasopisma tego typu ocenia się nisko.
Po drugie, treść. Artykuł ma 27 stron. Jest to tekst bardziej dziennikarski niż naukowy. Prawie wcale nie cytowane są artykuły naukowe, są natomiast cytowane: książki, recenzje książek, artykuły z gazet, czasopism i portali internetowych, również Wikipedia. Jest dużo własnych opinii autorów, dużo pytań retorycznych itp. zabiegów stylistycznych. Tekst składa się z 4 części:
  • Metody.
  • Wstęp biograficzny.
  • Kontrowersje i zarzuty: dogmatyczne poglądy religijne, metody dbania o chorych, decyzje polityczne, zarządzanie otrzymywanymi pieniędzmi.
  • Kwestie związane z kanonizacją.

My przyjrzymy się (pod)rozdziałowi poświęconemu opiece zdrowotnej. Autorzy zaczynają od streszczenia ww. artykułu Foxa, który jednak przekłamują. Piszą, przykładowo, że Fox zaobserwował „godne pożałowanie niedostatki higieny” („Fox note un deplorable manque d’hygiene”) – nic takiego Fox nie opisuje; ba! zwraca uwagę, że jest silny nacisk na czystość i opatrywanie ran. Piszą, że jedna trzecia pacjentów umiera, nie otrzymując pomocy – Fox nic takiego nie pisze. Piszą, że jedzenie jest nieodpowiednie („un regime alimentaire insuffisant”) – Fox pisze coś dokładnie odwrotnego. Piszą, że – zdaniem Foxa – warunki można określić jako odbiegające od standardów (prawda) lub „barbarzyńskie” (zupełnie zmyślone). Krótko mówiąc, kłamliwie przedstawiają treść artykuł Foxa, wkładając w jego usta słowa, których nie zapisał.

Następnie Autorzy ubolewają nad nieoddzielaniem chorych na gruźlicę od zdrowych, co może sprzyjać wybuchowi epidemii. Twierdzą, że nie jest to kwestia pieniędzy, lecz „kultura” cierpienia i śmierci (tu cytowany jest Hitchens). Następnie autorzy piszą, że gdy Matka Teresa sama potrzebowała opieki medycznej, otrzymała ją w „ultranowoczesnym” szpitalu amerykańskim („un hoˆpital americain ultramoderne”). Opisywany jest przypadek, kiedy Matka Teresa wyraźnie odmówiła budowy windy w nowopowstającym ośrodku w Nowym Jorku (choć miały za nią zapłacić władze miasta), ponieważ złamałoby to „regułę ubóstwa” (opisuje to była misjonarka Suzan Shield, przypisu brak).

Cytowane są głosy wolontariuszy pracujących w ośrodkach prowadzonych przez Misjonarki Miłości (Mary Loudon, Elgy Gillespie) i/lub dziennikarzy, którzy je widzieli (Christian Dumais-Lvowski, D Macintyre): byli przerażeni m.in. brakiem dostępu do silnych środków przeciwbólowych oraz płukaniem strzykawek w wodzie, a nie środku dezynfekującym; pozostawianiem dzieci bez opieki – pozostawione na toalecie bez nadzoru, bezskutecznie wołające o pomoc itp. („Certains enfants sont deposes sur des cabinets de toilette pendant plus de vingt minutes sans surveillance, d’autres dorment colles les uns contre les autres, d’autres appellent a l’aide”).

Na koniec Autorzy zadają pytanie, czy zdaniem Matki Teresy cierpienie jest warunkiem świętości i czy Matka Teresa nie uważa, że jej zadaniem nie jest ulżenie chorym w cierpieniu, lecz poprowadzenie ich ku przeżyciom mistycznym. Cytowana jest wypowiedź Matki Teresy (via Hitchens), w której opisuje ona, jak piękne jest dla niej, gdy biedni godzą się ze swoim losem i że wszyscy „zyskują” na ich cierpieniu, jak na cierpieniu Chrystusa („Le monde gagne
beaucoup a leur souffrance”).


No i tyle. Nie znalazłem na razie więcej artykułów „naukowych” na temat kontrowersji medycznych wokół Matki Teresy. Te dwa są natomiast bardzo obficie cytowane. Przypominam: nie komentuję w ogóle artykułów czysto publicystycznych, przeprowadzanych w ramach „śledztw dziennikarskich” itp., nie komentuję samego tematu. Jeżeli ktoś z Was odwołuje się natomiast do ww. artykułów naukowych albo czyta gdzieś na ich temat, warto wiedzieć, co w nich dokładnie siedzi.

Share this Story
Zobacz inne podobne wpisy
Zobacz inne wpisy Łukasz Lamża
Zobacz inne w kategorii conowegownejczer

Zobacz

Marihuana i mózg – artykuł przeglądowy w Nature [CNWN9]

A dzisiaj tylko ten jeden tekst. Ech, coś mi ...

Inline
Inline