Smak Czasu

Wieczerza Wigilijna vs. strawa z Betlejem

Tradycja wigilijnej wieczerzy liczy sobie, zdaniem wielu badaczy ponad 1500 lat, i choć w Polsce upowszechniła się na dobre dopiero w XVIII wieku, jej miejsce na liście świątecznych rytuałów jest niepoślednie. Poprzedza ona właściwe święto chrześcijańskie, wprowadzone około połowy IV wieku n.e. na pamiątkę narodzin Jezusa (dokładna data jest nam niestety nie znana). Sama wigilia kojarzy się większości z nas z uroczystą kolacją, suto zastawionym stołem i tradycyjnymi potrawami, charakterystycznymi dla poszczególnych części naszego kraju. Zawsze gdy na stole pojawiają się przede mną kolejne wazy, półmiski i talerze nachodzi mnie myśl o prawdziwym sensie naszego świętowania. I nie jest to bynajmniej myśl li tylko natury filozoficzno-religijnej, ale także natury…kulinarnej. Zastanawiam się bowiem jak ludzie świętowali ważne uroczystości w czasach gdy w betlejemskiej stajni przychodziło na świat to ważne dla historii świata dziecko. Zaś jako człowiek zajmujący się zawodowo badaniem przeszłości Bliskiego Wschodu wiem, że tamtejsza dieta przełomu er pozornie nie należała do obfitych, a różnorodność potraw na stołach, nawet świątecznych, może nam się, z dzisiejszej perspektywy, niesłusznie wydawać znacznie skromniejszą.

Na bliskowschodnim bazarze warzywno-owocowym

Bliskowschodnie społeczności w czasach Jezusa były w znacznym stopniu uzależnione od kaprysów przyrody. Wystarczyły niewielkie nawet wahnięcia klimatyczne czy nieurodzajne okresy by zachwiać ich dobrostanem. Jeśli do tego dodamy informację, że w tamtej części świata niewiele jest terenów naturalnie urodzajnych, nadających się pod nie irygacyjne rolnictwo, otrzymamy obraz niezbyt piękny, wskazujący na problemy żywieniowe, z którymi dość często musieli się borykać mieszkańcy tego regionu. Oczywiście znacznie łatwiej mieli w kwestiach kulinarnych ludzie zamożni, którzy mogli sobie pozwolić na sprowadzanie żywności i towarów luksusowych. Ale przecież byli oni w mniejszości. Zdecydowana większość zamieszkujących Bliski Wschód plemion żydowskich, arabskich i tureckich a także osadników z kręgów kultury greckiej czy rzymskiej, musiała zaspokajać swoje potrzeby dostępnymi na miejscu produktami.

Najrzadszym i dość drogim towarem było oczywiście mięso (najczęściej wołu, owcy lub kozy) – raczej spożywane z okazji świat lub rodzinnych uroczystości. Rzymianie i przybysze zza Morza Śródziemnego jedli także często wieprzowinę, przygotowywaną według rzymskich przepisów, z dodatkiem sosu garum i ziół. Na Bliskim Wschodzie znacznie częściej konsumowano jednak ryby, pieczone lub smażone, podawane często z plackami serowymi lub ziemniaczanymi. Podstawowym daniem był oczywiście chleb, z mąki jęczmiennej lub pszenicznej, zawsze przygotowywany w domu. Tradycja nakazywała chleb rozrywać rękami, nie zaś kroić nożem.

Ważnym elementem diety były oczywiście produkty odzwierzęce takie jak mleko, sery (w tym kilka nietypowo produkowanych gatunków serów dojrzewających) i masło. Słodkiego smaku, wykorzystywanego przy produkcji łakoci dostarczał głównie miód.

Najczęstszym jednak elementem diety były w czasach narodzin Jezusa warzywa i owoce. Do najważniejszych składników ówczesnej kuchni należały niektóre rośliny strączkowe takie jak groch i ciecierzyca, ale także stosowane już wówczas ogórki, do których zaliczamy także melony. Znane z dzisiejszej kuchni tego regionu ziemniaki czy pomidory, w czasach Jezusa były tu jeszcze nieobecne – pojawiły się dopiero w czasach nowożytnych, po „odkryciu” kontynentów amerykańskich.

Kluczową rolę odgrywały także oczywiście oliwki i wytwarzana z nich oliwa, a także winogrona i produkowane z nich wino. Jednym z najważniejszych konserwantów, ale i przypraw, był także ocet i jego wersje wytwarzane z orientalnych żywic (główne wykorzystywanych w kuchni rzymskiej). Rzymianie upowszechnili na tych terenach także cały szereg składników takich jak sałata, buraki, czosnek, cebula, szparagi i kapusta. Często pojawiały się także cenione w kuchni rzymskiej orzechy ziemne i laskowe a także pistacje. Całość wzbogacały oczywiście przyprawy, o których będę kiedyś pisał.

Ciepły i słoneczny klimat regiony dostarczał także wielu wspaniałych i bogatych w składniki odżywcze owoców, chętnie i często spożywanych. Były to przede wszystkim granaty, figi i daktyle, no i oczywiście winogrona.

Okazuje się więc, że repertuar składników i potraw spożywanych w czasach gdy na świat przychodził Jezus nie był wcale taki mały, choć oczywiście ich różnorodność zależała od zamożności. Z całą pewnością rodzina ubogiego cieśli z Nazaretu nie mogła sobie pozwolić na tak zróżnicowaną dietę. Jednego możemy być jednak pewni – podobnie jak na dzisiejszym Bliskim Wschodzie, wspólne posiłki spożywane w rodzinnym gronie miały wielką moc i były docenianą wartością niezależnie od bogactwa potraw i smaków dostępnych na stole. I to chyba najważniejsza, ponadkulturowa tradycja, którą powinniśmy kultywować, zwłaszcza w dzisiejszych trudnych i nieprzewidywalnych czasach…

 

 

Share this Story
  • Wieczerza Wigilijna vs. strawa z Betlejem

    Tradycja wigilijnej wieczerzy liczy sobie, zdaniem wielu badaczy ponad 1500 lat, i choć w Polsce upowszechniła się na dobre dopiero w ...
Zobacz inne podobne wpisy
  • Tydzień Mózgu w Tychach!

    Już za kilka dni rozpocznie się Tydzień Mózgu – tym razem zapraszamy na cykl spotkań i wykładów, które po raz pierwszy ...
  • Ruszyła kolejna edycja konkursu na najlepsze książki popularnonaukowe!

    Ruszyła kolejna edycja konkursu MĄDRA KSIĄŻKA ROKU! Już 20 kwietnia ogłoszona zostanie lista nagrodzonych i wręczone zostaną statuetki Euklidesa dla najlepszych ...
  • Podkarpackie zmagania w dokumentach z KriegsArchiv

    Od dwóch lat trwają prace badawcze i dokumentacyjne projektu Karpackie Epizody Wielkiej Wojny, w ramach którego archeolodzy z Uniwersytetu Jagiellońskiego badają ...
  • W starym młynie…

    Wakacyjne podróże prowadzą nas często do miejsc niezwykłych. Tak nasyconych przeszłością, że niemal słychać w nich głosy ludzi żyjących tu w ...
  • Polska-Jordania: naukowa współpraca

    W ostatnich dniach czerwca 2016 Uniwersytet Jagielloński podpisał umowę o współpracy w dziedzinie archeologii z Uniwersytetem Jordańskim w Ammanie. Współpraca ta ...
  • Cracow Landscape Conference 2016 za nami!

    Właśnie zakończyła się pierwsza z cyklu Cracow Landscape Conference – międzynarodowych konferencji poświęconych badaniom i ochronie krajobrazu. Wzięło w niej udział ...
  • Archeologia górska: skanowanie skalnych malowideł z Francji

    Archeolodzy z Uniwersytetu w York (Wielka Brytania) rozpoczęli pionierskie skanowanie laserowe najwyżej położonych prehistorycznych malowideł znanych w Europie oraz ich otoczenia. ...
  • Docs+Science 2016 właśnie wystartował!

    Właśnie wystartował niezwykły cykl pokazów filmów o nauce! Krakowski Festiwal Filmowy wraz z Fundacją dla AGH zapraszają na trzecią edycję pokazów ...
  • Weź udział w wykopaliskach na Górze Zyndrama!

    Ostatnie lata przyniosły serie niezwykłych i fascynujących znalezisk, dokonanych przez dra hab. Marcina Przybyłę i jego zespół na Górze Zyndrama w ...
  • Państwo faraonów starsze niż sądziliśmy?

    Brytyjscy naukowcy sugerują od kilku lat potrzebę zweryfikowania datowania początków państwa faraonów. Ich najnowsze badania skłoniły ich do stwierdzenia, że rozproszeni ...
  • XVI edycja Festiwalu Nauki w Krakowie

    Uniwersytet Pedagogiczny jest po raz kolejny głównym organizatorem Festiwalu Nauki w Krakowie. Hasłem przewodnim XVI edycji jest Czas i przestrzeń, a ...
  • XII Ogólnopolski Festiwal Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie nad Wartą

    Każda epoka ma swoich bohaterów. Ludzie o nich mówią, piszą i pamiętają, opiewają ich czyny, wznoszą pomniki, poświęcają im dzieła artystyczne, podziwiają i ...
Zobacz inne wpisy dr Piotr Kołodziejczyk
  • W starym młynie…

    Wakacyjne podróże prowadzą nas często do miejsc niezwykłych. Tak nasyconych przeszłością, że niemal słychać w nich głosy ludzi żyjących tu w ...
  • Cesarskie farmy i ich niezwykłe winnice

    Archeolodzy z Uniwersytetu w Sheffield badają życie codzienne w „państwowym” czyli cesarskim majątku położonym w prowincjonalnej części imperium rzymskiego. To tam ...
  • Na królewskim szlaku

    Nie ma wątpliwości, że jednym z najważniejszych szlaków handlowych Bliskiego Wschodu była tzw. Droga Królewska. Miała ona kluczowe znaczenie dla kontaktów ...
  • Na kadzidlanym szlaku (1)

    Szlaki handlowe od zawsze stanowią „krwiobieg” ludzkiego bytowania na danym terenie. Obszar Bliskiego Wschodu w sposób szczególny jest nimi naznaczony. Odgrywały ...
  • Jak pierwsi Egipcjanie przechowywali swoje zapasy?

    Wygląda na to, że nasz tegoroczny wyjazd do Egiptu się odwlecze… Wykopaliska miały się rozpocząć w pierwszych dniach lutego a nie ...
  • Gulasze, sosy i buliony z najstarszej książki kucharskiej świata

    Książki kucharskie są nieodłącznym elementem dzisiejszej kuchni. Wielu „kuchennych celebrytów” wydaje swoje podręczniki gotowania lub książki z przepisami i recepturami. Który ...
  • Fitolity czyli od kiedy przyprawiamy…

    Czy wyobrażacie sobie gotowanie bez przypraw? Moją wyobraźnię przerasta to zdecydowanie… :). A jednak przyprawy nadające smak i zapach naszym potrawom, ...
  • Keşkek czyli społecznościowe gotowanie

    Wspólny posiłek z rodziną i przyjaciółmi to wydarzenie wspaniałe. Jest chyba tylko jedna rzecz, która jest w stanie przebić takie spożywanie ...
  • Brzoskwinie są z nami od milionów lat!

    Niektóre, znane nam doskonale i lubiane przez nas rośliny, rosły na Ziemi na długo przed pojawieniem się na nim Homo sapiens. ...
  • Sierp – przyjaciel pierwszych rolników

    Sierp to narzędzie rolnicze i ogrodnicze powoli znikające z naszego świata. A w każdym razie ze świata Europejczyków. I choć w ...
  • Przy jordańskim stole – mansaf

    Wszyscy, którzy podróżują samodzielnie do krajów arabskich lub mają przyjaciół w bliskowschodniej części świata znają doskonale sens arabskiego powiedzenia – „Gość ...
  • „Żeby kogo poznać w doli i w niedoli, trzeba z nim zjeść beczkę soli!”

    Sól jest jednym z najważniejszych kuchennych składników – znanym od tysięcy lat i cenionym dla swoich właściwości, wykorzystywanym nie tylko jako ...
Zobacz inne w kategorii Smak Czasu

Zobacz

Tydzień Mózgu w Tychach!

Już za kilka dni rozpocznie się Tydzień Mózgu ...

Inline
Inline